Taal Ton den Boon

Jean-Baptiste Colbert heeft helemaal nooit een colbert gedragen

Vandaag is het 400 jaar geleden dat in de Franse stad Reims Jean-Baptiste Colbert (1619-1683) werd geboren. Onder Lodewijk XIV (de Zonnekoning) zou Colbert de concurrentiestrijd aanbinden met de oppermachtige Republiek der Verenigde Nederlanden. Mede daartoe bedacht hij een economisch stelsel gericht op het bevorderen van de export en het beperken van de import (het colbertisme).

Daarnaast is Colbert de naamgever van een nog altijd modieus kledingstuk: het colbertjasje. Die benaming dateert pas uit de 19de eeuw. In 1898 maakte het trefwoord colbert zijn opwachting in Van Dale: ‘jas zonder panden’. Het woord was toen al wel enige decennia in gebruik. Zo stond in de Leeuwarder Courant van 10 december 1867 in een advertentie dat door daling van de grondstofprijzen ieder nu in de gelegenheid is ‘een elegante jas, overjas, biron, colbert, chambrecloaks, huis- en kantoorjas (...) aan te schaffen. 

Fantasienamen

In dezelfde krant duikt colbert trouwens al op in een advertentie uit 1855, waarin een kledingwinkel in Sneek de suggestie wekt ‘mantels’ luisterend naar fantasienamen als ‘Souave, Rafaël en Colbert’ rechtstreeks uit Parijs te hebben geïmporteerd.

Hoewel het jasje naar een Fransman is genoemd, is colbert een origineel Nederlands woord. In het Frans heet een colbert een veston. Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) was het halverwege de 19de eeuw ‘in Nederland mode om kledingstukken naar belangrijke personen uit het verleden te noemen’. Aan die mode hebben we naast colbert bijvoorbeeld ook de fantasienaam voor een veterloze lage schoen te danken: de molière.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden