TaalPeter-Arno Coppen

Is uitprinten hetzelfde als optelefoneren?

Een lezer schrijft mij: ‘In uw betoog over opstarten en uitprinten mis ik de mogelijkheid dat het in beide gevallen gaat om ordinaire contaminaties’. Hij licht vervolgens toe dat ‘opstarten’ een contaminatie zou zijn van ‘starten’ en ‘op gang brengen’, terwijl ‘printen’ gecontamineerd zou zijn met ‘uitdraaien’.

Het probleem met deze verklaring (los van de vraag wat de lezer met dat ‘ordinair’ bedoelt) is dat je met een beetje creativiteit van elke taalfout een contaminatie kunt maken. De vraag is dan altijd: waarom deze contaminatie en geen andere? Waarom zeggen we dan niet ‘aanstarten’ van ‘starten’ en ‘aan de gang helpen’? Of ‘bestarten’ van ‘starten’ en ‘beginnen’?

Het standaardvoorbeeld van een contaminatie is ‘optelefoneren’. Maar waar ‘optelefoneren’ altijd een uitzondering gebleven is, worden vormen als ‘opstarten’ en ‘uitprinten’ meteen omarmd door de taalgemeenschap. Als het allemaal contaminatie is, waarom zeggen we dan niet net zo gemakkelijk ‘optelefoneren’?

Als je met een grammaticale blik naar die woordvorming kijkt, dan kun je het verband zien met richtings- of resultaatbepalingen. ‘Opstaan’ is ‘staan’ met een opwaartse richting, ‘aanzetten’ is het bedienen van een apparaat met als resultaat dat het aan is. Al die succesvolle zogenaamde contaminaties zijn voorbeelden waarbij die toevoeging aan het begin die richting of dat resultaat benadrukt. ‘Optelefoneren’ heeft dat niet, en daarom zal het niet zo gauw aanslaan.

Dat betekenisverschil maakt ‘uitprinten’ een nuttige variant naast ‘printen’. Terwijl ‘printen’ gebruikt kan worden voor de werking van het apparaat (of de handelingen die daartoe verricht moeten worden), gaat ‘uitprinten’ vooral over het proces dat tot een resultaat moet leiden.

Ik denk dus niet dat ‘uitprinten’ en ‘opstarten’ contaminaties zijn. Het zijn betekenisvolle woordvormingen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden