null Beeld

TaalTon den Boon

Is ‘kiplekker’ misschien een leenvertaling uit het Maleis?

Omdat consumptiekippen vaak een slecht leven hebben, ergert schrijver Herman Brusselmans zich aan ‘kiplekker’. We zouden dat woord volgens hem niet meer moeten gebruiken, zodat het uiteindelijk ook uit Van Dale verdwijnt. Gisteren schreef Trouw daar al over.

Kiplekker dateert uit het eind van de 19de eeuw en gaat terug op de vergelijking ‘lekker als kip’, die volgens Van Dale ‘zo lekker smakend als kippenvlees’ betekent. Het is dus van oorsprong een culinaire vergelijking. Of toch niet?

In de historische krantendatabank Delpher komen veel vroege vindplaatsen (circa 1870-1900) van kiplekker en lekker als kip uit kranten die destijds in Nederlands-Indië verschenen. Ook de oudste vindplaats van ‘lekker als kip’ heeft een Indische connectie: in het verhaal Uitstapje op het eiland Amboina (1871) vertelt iemand zich door de gastvrije ontvangst van een Indische regent ‘zoo lekker als kip’ te voelen, waarna hij opmerkt: ‘Zoo lekker als kip, dat is in Indië de hoogste graad van het gevoel van welbehagen’.

Dat sluit naadloos aan bij de betekenis die ‘zich lekker voelen’ volgens het Woordenboek der Nederlandsche taal in Nederlands-Indië heeft gekregen: ‘zich gezond, tevreden of plezierig voelen’. Dat heeft dus niets met culinaire genoegens te maken.

Is lekker in deze betekenis soms een (leen)vertaling van het Maleise woord senang (prettig, op z’n gemak)? En zou kiplekker dan …?

De combinatie ayam (kip) senang (blij, op z’n gemak) is weliswaar niet te vinden in het Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek uit 1902, maar schrijver Adriaan van Dis suggereert in Lange tenen op Bali wel degelijk een verband tussen ayam senang en kiplekker. Tijdens een voordracht op Bali imiteert hij de tongval van Soekarno: ‘Meneer, ik voel mij kiplekkerrrr. Ayam senang.’ Dat had hij beter niet kunnen doen, want Soekarno beledigen ervaren Indonesiërs als heiligschennis.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden