Klein Verslag Wim Boevink

Ik wilde er niet over beginnen, de Holocaust is me te groot geworden

Grote thema’s verdraag ik moeilijk. Het liefst ga ik ze uit de weg. Ze zijn niet meer te bevatten. Fascisme. Holocaust. Anderhalf jaar lang heb ik in een rechtszaal in München het proces tegen Ivan Demjanjuk gevolgd en beschreven.

Ik heb daarbij in een diepe afgrond gekeken en aangehoord hoeveel staruimte er was in de gaskamer en hoe de dood via verstikking door koolmonoxide intreedt. Een dieselmotor die twintig minuten stationair liep. Voor 480 mensen in zes kamers.

Sobibor.

Maak het klein. Misschien gaat het dan nog. Ik beschreef één rechtszitting per ‘Klein Verslag.’ Stap voor stap.

Maar de Holocaust is me te groot geworden. Hij torent boven me uit. En als er dan berichten voorbijkomen over foto’s of posters van de poort van Auschwitz, die je online kunt bestellen en boven de bank kunt hangen, dan is de banaliteit ervan monsterachtig en vreet als zuur door het perkament van de herinnering.

Ik wilde er niet over beginnen. Maar degenen die het konden navertellen, zijn er nauwelijks meer. Ze zijn geschiedenis geworden. Papier. En papier heeft het moeilijk.

Misschien daarom dat drastische initiatief in Berlijn van een actiegroep die zich Zentrum für Politische Schönheit noemt om vlakbij de Rijksdag een glazen zuil op te richten met daarin as van Holocaust-slachtoffers.

Die as is verkregen van 23 vindplaatsen in Duitsland, Polen en Oekraïne. Dat het om menselijke as gaat, is in een laboratorium vastgesteld; er zijn ook botresten gevonden.

Het is as afkomstig uit concentratie- en vernietigingskampen, opgeworpen als dammen in een landschap of uitgestrooid in rivieren en als sediment neergeslagen in de bochten ervan.

De zuil werd maandag onthuld, als een maning aan de democratie om de gruweldaden niet te vergeten en niet samen te werken met de rechts-conservatieve anti-immigratiepartij AfD, waarin sommigen een hergeboorte van het nationaal-socialisme zien.

Smakeloos, piëteitsloos en een verstoring van de dodenrust

Maar meteen werd luide kritiek hoorbaar, vooral van Joodse zijde, die de actie smakeloos en piëteitsloos noemde, en een verstoring van de dodenrust.

Anderen vergeleken de zuil met het katholieke vertoon van relikwieën.

Ook kon men de roep horen om eindelijk eens op te houden met het instrumentaliseren van de Joodse slachtoffers omwille van het eigen goede geweten.

Geschrokken van de reacties liet de actiegroep weten zich te willen verontschuldigen voor de fouten die ze had gemaakt. Nooit was het de bedoeling geweest om nabestaanden te kwetsen. Men kondigde aan het glazen deel van de zuil te zullen afdekken en een vandaag geplande demonstratieve bijeenkomst bij de zuil is afgelast.

Op loopafstand van de zuil bevindt zich het grote Holocaust-monument, een veld van betonnen blokken. Eerder had de actiegroep, die uit kunstenaars bestaat, al eens een kopie van dit veld laten opbouwen voor het huis van AfD-politicus Björn Höcke.

Met het fascisme-verwijt wordt – ook in Nederland – makkelijk geslingerd. Grote thema’s. Altijd zijn ze onprecies. Ze zijn als moddergevechten.

Ze besmeuren iedereen.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden