Taal Ton den Boon

Honderd jaar geleden stonden nooit ‘alle seinen op rood’

‘Alle seinen staan op rood’ voor de pen­sioenfondsen, stond gisteren in Trouw, want hun beleggingen staan ‘in het rood’. Hoewel ‘rood’ in beide uitdrukkingen figuurlijk wordt gebruikt, hebben we te maken met twee verschillende metaforen. De uitdrukking ‘op rood staan’ verwijst naar licht dat door roodgekleurd glas schijnt en dat – we laten het fenomeen prostitutie buiten beschouwing – we gewend zijn op te vatten als teken van gevaar (alarmlampen) en/of verhinderde doorgang (rode verkeerslichten).

We zijn nog niet heel erg lang op deze manier op rode lampen gecondi­tioneerd. Tot in de jaren dertig legden kranten soms nog uit wat je moest doen als een (pas geplaatst) verkeerslicht op rood stond. Geen wonder dat ‘het licht/sein/signaal staat op rood’ een vrij jonge uitdrukking is, al was rood voordien al wel bekend als kleur van gevaar. Zo werd vroeger in oorlogstijd een rode (bloed)vlag gehesen.

Rode inkt

Ook ‘(in) het rood staan’ is een jonge uitdrukking. In het ‘Woordenboek der Nederlandse taal’ ontbreekt ze geheel en de ‘Dikke Van Dale’ vermeldt ‘(in) het rood staan’ sinds 1984. Een Engelstalige site stelt dat het pas in de 20ste eeuw gewoon werd om verliesposten met rode inkt te noteren, mogelijk om ze extra te laten opvallen. Deze ­administratieve usance komt wellicht voort uit de gewoonte om in almanakken en kalenders belangrijke (feest)dagen in rode inkt te drukken.

Dat de pensioenfondsen ‘(in) het rood staan’ is dus op zichzelf geen alarmerende mededeling, het bericht dat de seinen voor deze fondsen ‘op rood staan’, is dat wel.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden