TaalPeter-Arno Coppen

Hoe kan het dat mensen liefgehad worden?

null Beeld

‘Mensen moeten liefgehad worden’, hoorde mijn vrouw iemand op de radio zeggen. Dat kan ik natuurlijk onderschrijven, maar de taalvorm heeft wel iets geks. Wat is hier aan de hand?

Het probleem lijkt hem niet te zitten in het hulpwerkwoord ‘moeten’. Ook als je dat weglaat, blijft er een zekere stroefheid in de zin zitten. Je kunt niet zeggen dat het echt ongrammaticaal is, maar ‘Mensen worden liefgehad’ klinkt gekker dan ‘Mensen worden bemind’, wat ongeveer hetzelfde betekent, al is ‘beminnen’ misschien een wat ouderwetser woord.

Ik denk dat het hem zit in de opbouw van het woord ‘liefhebben’, dat duidelijk ontstaan is uit een grammaticale constructie met ‘hebben’: ‘iets X hebben’. Je kunt een boek uithebben, maar het boek wordt dan niet uitgehad. En ook als je eten overhebt wordt dat eten niet overgehad, en als je je schaapjes op het droge hebt, worden die schaapjes niet op het droge gehad. Zelfs als je kunt zeggen ‘Ik heb mijn band lek’ (wat niet door iedereen geaccepteerd wordt), is ‘Mijn band wordt lek gehad’ geen goede taalvorm. In taalkundige termen: een constructie met ‘hebben’ en een bepaling van gesteldheid (‘uit’, ‘over’, ‘op het droge’, ‘lek’) kan niet in de lijdende vorm, in het passief gezet worden.

Maar nu kantelt de problematiek een beetje naar het omgekeerde. In het begin was het de vraag waarom ‘Mensen moeten liefgehad worden’ een beetje gek klinkt, maar nu wordt eerder de vraag waarom dit veel beter klinkt dan al die andere gevallen met ‘hebben’ en een bepaling van gesteldheid.

Het antwoord moet liggen in het feit dat de grammaticale constructie ‘lief hebben’ zich heeft ontwikkeld tot een werkwoord ‘liefhebben’, en dat daarbij de betekenis, die oorspronkelijk een ervaring beschrijft, iets wat je overkomt, verschoven is naar iets actiefs, iets wat je doet. En daar kun je een passief van maken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden