TaalPeter-Arno Coppen

Hoe ikzelf bescheidener kan zijn dan ik

Naar aanleiding van de aflevering over ‘zichzelf’ en ‘hemzelf’ vraagt een lezer me of ik ‘iets zinnigs, liefst negatiefs’ kan zeggen ‘over de gewoonte om als auteur of spreker, naar zichzelf verwijzend in – doorgaans informele – teksten het over ikzelf in plaats van over ik te hebben?’ Dat ‘zelf’ is toch overbodig?

Nou doe ik lezers graag een plezier door te zeggen wat ze vragen, maar in dit geval kan ik dat niet doen zonder de lezer tegen te spreken. Ik kan natuurlijk zeggen dat de gewoonte om telkens ‘ikzelf’ te zeggen een indicatie is dat de spreker nogal vol van zichzelf is, maar in dat geval heeft ‘zelf’ dus een duidelijke betekenis en kun je het niet overbodig noemen. En als ik beaam dat het overbodig is heeft het dus blijkbaar geen betekenis en kan het ook geen indicatie zijn van een egocentrische levenshouding.

Perspectivische betekenis

Het betekenisverschil tussen ‘ik’ en ‘ikzelf’ is inderdaad een vorm van nadruk. Als je ‘ikzelf’ zegt, dan leg je extra nadruk, bijvoorbeeld in contrast met iets wat net van iemand anders gezegd is, of met iets wat je juist van iemand anders zou verwachten: ‘Iedereen heeft hier last van, maar ikzelf niet’. Daarnaast lijkt er iets van een perspectivische betekenis in te zitten: je drukt ook uit dat je dit bij jezelf overwogen hebt.

Soms is het simpelweg duidelijker. In een schriftelijke tekst zou je om nadruk op ‘ik’ te leggen, een klein accent op de i moeten zetten. Dan is de uitbreiding tot ‘ikzelf’ een duidelijker indicatie dat hier een nadruk bedoeld is. Maar ook mondeling is die uitbreiding handiger.

Als je het kleine woordje ‘ik’ met nadruk wilt uitspreken, komt het wel heel opdringerig over. Door er ‘ikzelf’ van te maken kun je de nadruk op ‘ik’ vermijden en die op het woorddeel ‘zelf’ leggen. In dat licht zou je er zelfs iets van bescheidenheid in kunnen zien. Je vermijdt nadruk op ‘ik’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden