TaalPeter-Arno Coppen

‘Hij heeft positief getest’, kan dat nu wel of niet?

null Beeld
Beeld

In de taalrubriek van de Volkskrant vraagt een lezer zich af of de zin ‘Hij heeft positief getest’ wel kan. Moet dat niet zijn ‘is positief getest’? Klopt helemaal, zegt de taaladviseur van dienst. Het verschil tussen ‘getest hebben’ en ‘getest zijn’ is het verschil tussen een actieve en een passieve constructie. Het is de voltooide tijd van ‘Hij wordt getest’, dus het moet zijn ‘Hij is positief getest’.

Netjes uitgelegd, maar helaas maar het halve verhaal. Het gaat namelijk in de gewraakte zin niet om zomaar ‘testen’, maar om ‘positief testen’. En dat is iets anders.

Je kunt iets of iemand testen. Dat betekent dat je door middel van een proef (een test) bepaalde eigenschappen probeert te achterhalen (doorgaans of iets voldoet). Die eigenschap kun je nader specificeren in een zinsdeel met ‘op’: je kunt iets of iemand op iets testen (bijvoorbeeld op een bepaalde ziekte).

Al die mogelijkheden zijn waarschijnlijk afkomstig uit het wetenschappelijke jargon, en doorgedrongen in het dagelijkse taalgebruik. Een vrij jonge ontwikkeling (ongeveer veertig jaar oud) is het opnemen van het testresultaat in de constructie. Als je iemand op iets test, en het testresultaat is positief, kun je zeggen ‘Hij test positief op iets’. Dat is geen passiefconstructie (het is niet ‘Hij wordt positief getest’), maar een zogeheten ergatief.

Wat is het hulpwerkwoord bij de voltooide tijd van een ergatief? Dat is meestal ‘zijn’. Een bekend voorbeeld is ‘De ruit breekt’ (de ergatief van ‘iemand breekt de ruit’). De voltooide tijd is dan ‘De ruit is gebroken’.

De volgende ontwikkeling kan zijn dat het ergatieve werkwoord toch weer een soort handelings­betekenis krijgt. Als je jezelf test, en die test is positief, zou je de neiging kunnen krijgen om hier in de voltooide tijd van te maken ‘Ik heb positief getest’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden