Taal Ton den Boon

Het tegenovergestelde van hoog is niet altijd laag

Beeld RV

Soms lees je in de krant dat iemand ‘op jonge leeftijd’ zus en zo heeft gedaan en ‘op hoge leeftijd’ iets anders. Een lezer vindt die tegenstelling merkwaardig. Als tegenovergestelde van ‘op jonge leeftijd’ verwacht hij ‘op oude leeftijd’.

Deze vraag sluit aan bij een vraag die wel vaker gesteld wordt, namelijk over de tegenstelling tussen ‘op latere leeftijd’ en ‘op jongere leeftijd’. “Het tegenovergestelde van later is vroeger”, mailde een lezer enige tijd geleden. “Daarom verwacht ik tegenover ‘op latere leeftijd’ altijd ‘op vroegere leeftijd’.”

Polaire woordparen

In feite behoren de genoemde combinaties tot ons taaleigen (idioom) en dat spoort nu eenmaal niet altijd met onze verwachtingen ten aanzien van polaire woordparen van het type jong-oud en laat-vroeg.

Combinaties als ‘op jongere leeftijd’ en ‘op latere leeftijd’ zijn niet per se ontstaan als tegenovergestelde begrippen, maar los van elkaar en vervolgens pas courant geworden in contexten waarin wat iemand op jongere leeftijd heeft gedaan wordt afgezet tegen wat iemand op latere leeftijd doet.

Minder courant

Wie bewust of onbewust moeite heeft met deze ‘onlogica’, kan in plaats van ‘op latere leeftijd’ ook ‘op oudere leeftijd’ gebruiken of in plaats van ‘op jongere leeftijd’ de variant ‘op vroegere leeftijd’, want die combinaties komen ook voor, zij het dat ze veel minder courant zijn dan ‘op latere leeftijd’ respectievelijk ‘op jongere leeftijd’.

Dat ligt anders met het tegenstellingenpaar hoog-laag. De combinaties ‘op lage leeftijd’ en ‘op lagere leeftijd’ zijn ongebruikelijk en dus ongeschikt als tegenstellingen van ‘op hoge(re) leeftijd’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden