Tv-columnMaaike Bos

Een uur NOS Indië-herdenking was lang niet lang genoeg

Historicus Lara Nuberg is zo te zien ‘gewoon een Indisch meisje’, zoals haar blog ook heet. ­Tegelijk is zij zo Nederlands als maar kan. Ze is kritisch, recht voor haar raap over pijnlijke waarheden en ze durfde zelfs koning Willem-Alexander te zeggen dat er voor Nederlands-Indiërs meer rekeningen openstaan dan die waarvoor de koning in maart dit jaar excuses had gemaakt.

Bij de NOS Indië-herdenking ‘Van Jakarta naar Rotterdam’ sprak Winfried Baijens zaterdag lang met deze jonge vrouw die de twee werelden zo in zich verenigt. Als ik haar helder zie praten, ben ik er trots op dat mensen uit nieuwe generaties van migrantenfamilies ‘op z’n Nederlands’ mondig zijn geworden en weten hoe ze hun verhaal kunnen laten horen.

Het snakken naar aandacht voor het migrantenperspectief op ons koloniale verleden, klinkt luider sinds ‘Black lives matter’. Dat was terecht ook bij deze 75ste Indië-herdenking te merken. Als de NOS geen uur aandacht had geschonken aan deze 15 augustus, had ik het bijzondere van de datum niet eens geweten. Namelijk: de Japanse capitulatie, en het begin van nieuwe pijnlijke hoofdstukken van onafhankelijksoorlog, ontheemding, migratie van Indiërs naar ­Nederland en een onwelkome ontvangst. Dat horen we belachelijk genoeg allemaal niet in de geschiedenislessen.

‘Bij jullie was het tenminste warm’

Premier Rutte sprak erover in zijn Herdenkingsrede bij het Indisch monument. Op 15 augustus 1945 was de Tweede Wereldoorlog in het hele koninkrijk voorbij. Ook voor de Nederlanders zoals zijn vader die daar hadden moeten vechten. En voor wie in Jappenkampen hadden gezeten of door Japan als dwangarbeider waren ingezet. ‘Bij jullie was het tenminste warm’, hoorden ze eenmaal hier. De Nederlanders zagen vooral hun eigen slachtofferschap. Dan zwegen ze maar.

“Bij ons aan de keukentafel was Indië altijd heel dichtbij, ook met de zaterdagse nasi goreng”, vertelde Rutte, “maar er werd veel onuitgesproken. Mijn ouders legden hun verleden in hun koffers op zolder.” De oprichting van het Indisch monument in Den Haag had veertig jaar op zich laten wachten en nóg vond men het onnodig en ongemakkelijk, zei Rutte.

Zijn rede was omvattend en vol van erkenning. Jammer dat de NOS-herdenking daarvoor niet de volle achtenhalve minuut inruimde, ik moest hem via het YouTube-kanaal van koninklijkhuisdeskundige Justine Marcella bekijken. In plaats daarvan koos de NOS voor verhalen van jonge en oude mensen van Indische of Molukse afkomst, en dat leverde ook nieuwe inzichten op. Hoe ontheemd bijvoorbeeld de 330 duizend mensen uit Nederlands-Indië in de Rotterdamse haven aankwamen. Hun moederland bestond niet meer. Ze kregen andijviestamp in plaats van rijst, moesten wonen in barakken of zelfs voormalige concentratiekampen, en konden nergens een gevoel van ­eigen identiteit en cultuur beleven.

Viering van het Nederlands-Indische leven

Nazaat Tenny Tenzer vertelde Winfried Baijens hoe hij met een vriendin Keti Koti bezocht, de herdenking van de slavernij, en opeens besefte dat de Indië-herdenking zoveel plechtiger en verdrietiger is. Hij wilde bij de herdenking ook wel een viering van het Nederlands-Indische leven gaan organiseren, met dans, drank en lekker eten.

Gek genoeg leek het alsof er nu pas, na 75 jaar, ruimte komt voor al die verhalen. Het uurtje was lang niet lang genoeg.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden