TaalTon den Boon

Een ‘stukke knie’ en een ‘onwelle man’: uitzonderlijk, maar niet per se fout

Een paar weken geleden ging de taalrubriek over ‘blutte toeristen’: hoewel blut volgens de woordenboeken alleen predicatief voorkomt (‘Hij is blut’), bleek dit bijvoeglijk naamwoord al sinds de jaren dertig ook weleens attributief te worden gebruikt (‘Een blutte man/bank/ maatschappij’). Ook andere adjectieven die sommige woordenboeken omschrijven als ‘alleen predicatief’, duiken in de praktijk weleens in attributief gebruik op.

Dat geldt bijvoorbeeld voor ‘een stukke knie’, waarover een lezer een vraag stelde, maar ook voor ‘onwel’. Zo had Simon Carmiggelt het in 1948 in een van zijn ‘Kronkels’ in Het Parool al over een ‘onwelle man’. Lang niet iedereen zal gecharmeerd zijn van dit gebruik. Uit een ministeekproef in eigen omgeving bleek dat de meesten ‘een stukke knie oplopen’ nog erg informeel vinden. Maar dat is wat anders dan fout Nederlands.

Hoteldebotel

Al met al staat in Van Dale bij zo’n driehonderd (hedendaagse) bijvoeglijke naamwoorden dat ze ‘alleen predicatief gebruikt’ worden. Voorbeelden zijn aanhangig, bekaf, doenlijk, gewoontjes, hoteldebotel, lazarus (‘dronken’), to the point en zwakjes. Van de exemplaren die op -jes eindigen (gewoontjes, ziekjes, zwakjes en dergelijke) weten we zeker dat ze nooit attributief voorkomen, maar een flink aantal van de andere predicatieve bijvoeglijke naamwoorden wordt wel degelijk ook weleens attributief gebruikt: aanhangige kwesties, bekaffe marathonlopers, een hoteldebotele bakvis, een to the pointe opmerking – het zijn misschien uitzonderlijke gevallen, maar wie ernaar zoekt, vindt ze allemaal in een boek, krant of tijdschrift. Taalgebruikers zoeken nu eenmaal graag de grenzen op in hun woordgebruik.

Pas als we zulke ‘grensoverschrijdingen’ helemaal niet meer vreemd vinden, zoals in het geval van de ‘blutte toerist’ of –wat mij betreft – de ‘stukke knie’, wordt het tijd het woordenboek aan te passen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden