TaalTon den Boon

Door corona en fakenews zit de klad in de aprilgrap

null Beeld
Beeld

Traditioneel is 1 april de grappigste dag van het jaar. Al sinds de 16de eeuw proberen mensen elkaar op of rond deze dag een poets te bakken, voor het lapje te houden, bij de neus te nemen of voor de gek te houden. Door corona is weliswaar een beetje de klad in het ‘aprillen’ gekomen, maar toen we nog met z’n allen in een ­fabriek of op een kantoor werkten, was er altijd wel een leukerd die op ‘gekkendag’ een nieuwe collega vroeg om de plintenladder of hooischaar te gaan halen. Of hij stuurde de stagiair naar het magazijn voor een kilo stootvoegen dan wel een doosje stippellijntjes. Lachen!

Ook kranten maakten er vroeger een gewoonte van lezers op 1 april een kool te stoven. Maar sinds nepnieuws nauwelijks meer te onderscheiden is van echt nieuws zijn de media terughoudender geworden met het verspreiden van berichten over onbestaande uitvindingen of niet-gedane ontdekkingen. Voor je het weet wordt wat als onschuldige fopperij bedoeld is voor waar aangenomen en gaat zo’n fopbericht een eigen leven leiden.

In het nepnieuwstijdperk is iemand foppen dus niet altijd meer een onschuldig tijdverdrijf. Net als toen het Nederlands het werkwoord foppen in de 16de eeuw ontleende aan het Duits. Aanvankelijk betekende foppen namelijk iemand (te kwader trouw) bedriegen of mis­leiden. Pas in de 17de eeuw kreeg foppen de onschuldiger betekenis ‘gekheid maken’ en ‘iemand wat wijsmaken en voor de gek houden’.

Heen en weer stoten

Foppen is etymologisch verwant met fokken (en fucken), dat in de straattaal naast onder meer ‘seks hebben’ ook ‘voor de gek houden’ betekent (‘je moet me niet fokken, gast!’). Mogelijk vinden foppen en fokken beide hun oorsprong in het Middelnederlandse woord focken, dat eigenlijk (heen en weer) stoten en figuurlijk voor de gek houden betekende. Eenzelfde relatie tussen seks en iemand foppen zie je trouwens in ‘verneuken’ en ‘iemand naaien’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden