TaalPeter-Arno Coppen

Ditmaal kunnen we dit keer wel goed rekenen

In de krant van 7 juli stond in de rubriek Naast het Nieuws de zin ‘Covid-19 gooide dit keer roet in het eten’. Dit trok de aandacht van een lezer, die mij schrijft dat voor hem ‘deze keer’ beter klinkt. Dat zou anders zijn als je ‘keer’ zou vervangen door ‘maal’. Dan ligt ‘dit maal’ beter in het gehoor, want ‘maal’ is onzijdig (‘het maal’) en ‘keer’ niet (‘de keer’). ‘Deze maal’ is ook niet goed, volgens hem.

Het officiële taaladvies neemt hier een pragmatische houding aan: de taaladviseurs geven een overzicht van wat er allemaal voorkomt en doen op basis daarvan enkele aanbevelingen. Zowel ‘dit keer’ als ‘deze keer’ wordt goedgekeurd, maar er wordt verder geen verklaring gegeven, alleen de historische informatie dat beide woorden ‘maal’ en ‘keer’ in verschillende woordgeslachten gebruikt werden.

‘Dit maal’ doet eerder aan eten denken

Ik denk dat de ontwikkeling die we zien tweeledig is: ten eerste raakt het woord ‘maal’ in de betekenis ‘tijdstip’ (de oudste betekenis) geheel in onbruik, waardoor in feite alleen de samenstelling ‘ditmaal’ nog mogelijk zal worden (‘deze maal’ zal uitsterven en de spelling ‘dit maal’ doet eerder aan eten denken). Bij ‘keer’ zien we volgens mij vooral dat het het-woord in onbruik raakt: ‘het keer’, ‘dat keer’ en zelfs ‘dit eerste keer’ zijn al onmogelijk, alleen ‘dit keer’ houdt nog even stand. Doordat de spelling ‘ditkeer’ geen voet aan de grond krijgt, zal waarschijnlijk ‘dit keer’ ook wel uitsterven.

Het gebruik van ‘dit keer’ in Nederlandse kranten kende een piek in de jaren 1980-1989, maar het wordt langzaam minder populair. Ook het gebruik van ‘deze keer’ lijkt trouwens terug te lopen, maar deze mogelijkheid zal zich wel handhaven omdat het de enige is waar je ook een versterking kunt krijgen als ‘deze ene keer’ en omdat je hem kunt gebruiken in een bredere uitdrukking als ‘voor deze keer dan’, wat niet kan bij ‘voor ditmaal dan’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden