TaalPeter-Arno Coppen

De taalfout van D66 trekt wel de aandacht

In haar tv-column van 12 november bekritiseert Maaike Bos de titel van het nieuwe D66-verkiezingsprogramma. Daar zou ‘een vette taalfout’ in staan. Die titel luidt: ‘Laat iedereen vrij, maar niemand vallen’. Wat is dat dan voor een taalfout? Volgens de columniste ‘mag je dat tweede laat niet weglaten omdat het daar een andere, niet bijwoordelijke functie heeft.’

Nu ben ik zelf niet zo heel erg van het op de vingers tikken, en al helemaal niet als het mede-columnisten betreft, maar bij taalkritiek wil ik toch graag altijd even het naadje van de kous weten.

Ik begrijp niet precies de bedoeling van die ‘niet bijwoordelijke functie’, maar er is zeker iets geks met die titel. Het is duidelijk een samentrekking van ‘Laat iedereen vrij, maar laat niemand vallen’. Zonder die samentrekking een (taalkundig) onopvallende zin, maar het weglaten van het tweede ‘laat’ voelt vreemd, omdat het iets anders betekent dan het eerste ‘laat’, dat je als een deel van het werkwoord ‘vrijlaten’ zou kunnen zien, maar een analyse als zelfstandig werkwoord, met ‘vrij’ als bepaling van gesteldheid is ook goed te verdedigen (zoals bij ‘Laat iedereen met rust’).

Samentrekking met ongelijke delen

Het tweede ‘laat’ is echter een hulpwerkwoord, en wel van ‘causaliteit’, om precies te zijn: het voegt een oorzakelijkheid toe aan het werkwoord ‘vallen’. Als je iemand laat vallen, ben je er de oorzaak van dat de ander valt, en dat kun je actief opvatten (je doet iets om de ander te laten vallen) of passief (je doet niets om het te verhinderen).

Daarmee hebben we een samentrekking met ongelijke delen. De Taalunie noemt dat een ‘overspannen samentrekking’, maar de Algemene Nederlandse Spraakkunst spreekt onomwonden van ‘ongrammaticaal’, al wordt daar voorzichtig bij vermeld dat die ook wel ‘schertsenderwijze wordt toegepast’. Of om de aandacht te trekken, denk ik daar dan bij.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden