Taal

Dat is daar te zien als een overweging bij

Beeld Trouw

Vroeger (ik spreek nu over dertig jaar geleden) schreef ik bijzondere zinnen weleens op een papiertje, dat ik dan thuis in een doos deed. En vervolgens keek ik nooit meer in die doos. Tot ik er laatst weer eens een tegenkwam. Op een van de papiertjes stond een zin die een collega (haar naam stond erbij) in een discussie had gebruikt. Die luidde: ‘Dat is daar te zien als een predicaat bij’.

De zin is natuurlijk fout, maar het was in een lopend gesprek en dan komen die gevallen weleens voor. Maar wat is de fout? Had mijn collega gezegd ‘Dat is daar een predicaat bij’, dan had ik de zin niet opgeschreven. Dan was er niets aan de hand geweest. Maar door die toevoeging van ‘te zien als’ gebeurt er ineens iets.

De boosdoener lijkt ‘daarbij’ te zijn. Als je dat weglaat is er ook niets aan de hand: ‘Dat is te zien als een predicaat’. Nog preciezer: het is de splitsing van ‘daarbij’ in ‘daar’ en ‘bij’ die voor de problemen zorgt. Ook de zin ‘Dat is te zien als een predicaat daarbij’ klinkt onproblematisch.

Er is een stroming in de taalkunde die ervan uitgaat dat ‘daar’ in de opbouw van de zin daadwerkelijk verplaatst wordt vanuit ‘daarbij’ naar een andere positie. Andere stromingen houden het bij beperkingen op de afstand tussen ‘daar’ en ‘bij’. Maar allemaal wijzen ze hetzelfde als oorzaak aan: inbedding.

In ‘Dat is daar te zien als een predicaat bij’ zit dat ‘bij’ ingebed in de woordgroep ‘een predicaat (daar)bij’, die weer ingebed is in een woordgroep met ‘als’. Bovendien staat die woordgroep ook nog eens achter ‘te zien’. Hij wordt iets beter als je zegt ‘Dat is daar als een predicaat bij te zien’. Toegegeven, nog niet helemaal goed, maar je kunt ook slecht en nog slechter onderscheiden.

Verplaatsing uit woordgroepen is toch al een uitzondering in de talen van de wereld, maar hoe verder ingebed, des te verkeerder het wordt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden