Taal Peter-Arno Coppen

Begrip is een hoger goed dan nut

In de weekendbijlage Letter & Geest van zaterdag stond een artikel waarin de lof werd gezongen van de nutteloosheid. Het artikel worstelde enigszins met zijn positiebepaling. Enerzijds werden geleerden aangehaald die het begrip ‘nuttig’ categorisch lager waardeerden omdat het alleen maar om ‘toepasbaar’ zou gaan, terwijl anderzijds toch weer het nut van de nutteloosheid gezocht werd in het onderhoudende karakter ervan.

Het artikel eindigde met de bijna verontschuldigend uitgesproken constatering dat een lach op je gezicht ‘in deze overspannen tijd alleen al nuttig’ zou zijn.

De laatste strategie lijkt mij een beetje halfslachtig. Je erkent ermee dat ‘nut’ het hoogste goed is, en dat alles aan nut moet worden afgemeten. Ironisch in dit verband is dat ‘nut’ etymologisch verwant is aan ‘genieten’.

Je ziet deze worsteling ook in de legitimering van de inhoud van de schoolvakken (‘Waarom moeten we dit kennen?’), en van de wetenschappen (‘Waar is dit goed voor?’). Vooral de geesteswetenschappen putten zich uit in het bedenken van allerlei nuttige effecten, terwijl hun waarde in feite veel dichter ligt bij het doel van alle wetenschappen dan in die toepasbaarheid.

Alle wetenschappers willen in feite maar één ding. Dat is niet het verbeteren van de wereld (wat je misschien zou denken, en wat ongetwijfeld wel een nuttig effect van veel wetenschap kan zijn), maar het begrijpen van de wereld. Als iemand zou ontdekken dat je van pindakaas langer leeft, dan is dat wetenschappelijk pas interessant als we begrijpen hoe dat zit.

Het streven naar begrip is een hoger goed dan het najagen van nut. 

p.a.coppen@let.ru.nl

Taal

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden