TaalPeter-Arno Coppen

Als niets minder waar is, is dan ook niet alles minder waar?

Misschien heb ik afgelopen dinsdag wel te hoog gegrepen met mijn bespreking van ‘niets is minder waar’. Ik karakteriseerde dit als een geval van ontkenning en schaalbegrip, waar het menselijk brein niet geschikt voor was. Toch probeerde ik daar helderheid in te krijgen en te laten zien hoe een op het eerste oog onlogische betekenis wel degelijk logisch is.

Ik wees erop dat je ‘minder’ kunt betrekken op ‘waar’, waardoor je een betekenis krijgt dat niets meer onwaar is. Dat kun je dan zeggen van iets wat heel erg onwaar is. De andere betekenis zou je krijgen als je ‘minder’ betrekt op ‘zijn’. Dat houdt in dat niets qua waarheid minder is, en dat kun je dus zeggen van iets wat heel erg waar is.

Ja maar, schrijven verschillende lezers mij, als iets heel erg waar is, dan is toch juist alles qua waarheid minder? Dat is toch het omgekeerde?

Hoewel ik erken dat die tweede omschrijving inderdaad zo op te vatten is, illustreert dit toch alleen maar dat de menselijke geest in de knoop raakt en ongemerkt het schaalbegrip omkeert. Op het gevaar af dat het streven naar helderheid in een theoretisch onbegrijpelijke kwestie een kansloze missie is, probeer ik het nog één keer op een andere manier.

Als je ‘minder’ betrekt op ‘waar’, dan heb je een schaal die loopt van waar naar onwaar. Dan betekent ‘Niets is minder waar’ dat niets een kleinere afstand tot de onwaarheid heeft.

Als iets heel erg waar is kun je zeggen dat niets meer in de buurt komt van de waarheid. Dat ‘in de buurt komen’ is het schaalbegrip, en in het geval van waarheid loopt die schaal van ‘minder dan waar’ naar waar (niet van ‘meer dan waar’ naar waar, want waarheid heeft een absolute bovengrens). Als je ‘(nog net) minder zijn’ leest als ‘meer in de buurt komen’ krijg je dus bij ‘niets is minder waar’ de betekenis dat niets een kleinere afstand tot de waarheid heeft. Als iemand dit nog volgt...

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden