Taalrubriek Ton den Boon

Al ruim anderhalve eeuw kan een docent worden aangeduid als een leerkracht

Eind december stond in Trouw een opiniestuk over het lerarentekort en daarin viel tamelijk vaak het woord leerkracht ter aanduiding van een docent. Zo’n woord kan je opeens bevreemden en een lezeres schreef dan ook: ‘Letterlijk betekent leerkracht toch: kracht om te leren’.

Weliswaar is leerkracht nu vooral courant als (sekseneutraal) synoniem van leraar en lerares, maar Van Dale vermeldt het woord inderdaad ook in de betekenis ‘kracht, vermogen om zich kennis eigen te maken’. Uit tekstcorpora blijkt echter dat leerkracht in deze, volgens de lezeres ‘letterlijke’ betekenis niet meer courant is. Letterlijk staat tegenover figuurlijk en de vraag van de lezeres doet vermoeden dat ze veronderstelt dat leerkracht figuurlijk wordt gebruikt als dit woord verwijst naar een docent.

Dat is niet het geval. Kracht kan verwijzen naar een fysiek of psychisch vermogen om iets te doen. Die betekenis heeft kracht in leerkracht als deze samenstelling ‘kracht om te leren’ betekent. Kracht kan ook verwijzen naar een werkzaam wezen. Al in de 16de eeuw werden engelen als ‘krachten’ aangeduid en nu heet een werknemer soms een ‘betaalde kracht’. Leerkracht (docent) en ook onderwijskracht (idem) zijn samengesteld met kracht in deze persoonsaanduidende betekenis. In de betekenis docent is leerkracht daarom geen figuurlijke toepassing van de andere, volgens de lezeres ‘letterlijke’ betekenis. Overigens doen vroege vindplaatsen (circa 1865) van leerkracht in de historische krantendatabank Delpher vermoeden dat dit woord in de betekenis docent ouder is dan in de betekenis ‘kracht om te leren’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag?  Stuur een e-mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden