Achter de schermen Erik Jan Harmens

Erik Jan Harmens over de serie Onverdoofd: ‘Ik heb als het ware mijn eigen lotgenotengroep gecreëerd’

Erik Jan Harmens. Beeld Jorgen Caris

Schrijver, dichter en columnist Erik Jan Harmens maakt voor Trouw de serie ‘Onverdoofd’. In zijn podcasts en artikelen interviewt hij bekende en onbekende mensen die – net als hij – zijn gestopt met alcohol. Hoe pak je de draad na een verslaving weer op? ‘Ongefilterd leven is niet makkelijk.’

Je schreef eerder twee romans en verschillende essays over de tijd dat je verslaafd was aan alcohol. Was je niet een beetje klaar met het onderwerp?

“Toen ik zes jaar geleden stopte met drinken, nam dat me volledig in beslag. Ik kon op dat moment niet anders dan daarover schrijven. Die noodzaak is nu voorbij. Maar na de euforie en hosanna van de eerste twee jaar soberheid begon het echte werk pas. Als je stopt met drinken, start je met leven. Echt leven, vol leven, onverdoofd leven. Ik ben nog altijd zoekende hoe ik dat moet doen. Hoe ik kan omgaan met alle prikkels die ongefilterd en ongedempt binnenkomen. Ik vind het boeiend en leerzaam om te horen hoe anderen dat aanpakken. Ik heb als het ware mijn eigen lotgenotengroep gecreëerd.”

Wat vind je het lastigste aan ‘leven in het licht’, zoals je dat zo mooi omschrijft?

“Voelen in de volste zin is ingewikkeld. Maar zonder drank is daar geen ontkomen aan. Met alcohol vond ik mezelf heel wat. Nu loop ik tegen vragen op als: ben ik wel goed genoeg? Dat is heel confronterend.”

In de serie ‘Onverdoofd’ spreek je mensen die net als jij de keus hebben gemaakt om de alcohol vaarwel te zeggen. Wat leer je van hen?

“Dat ik niet alleen ben in mijn zoektocht. Door de ogen van anderen krijg ik ook een nieuwe kijk op mijn eigen leven. Sonja Silva bijvoorbeeld, die een verstoorde relatie met eten had en op een gegeven moment 110 kilo woog, concludeerde dat ze zichzelf jarenlang met opzet lelijk had gemaakt. Verrek, dacht ik, dat deed ik ook.”

Hoe kies je je gesprekspartners?

“Ik ga op zoek naar mensen met een bijzonder verhaal. Het liefst een verhaal dat ze nog niet vaak hebben verteld. Dan is het fris en kan ik het meeste uit het gesprek halen. Het gebeurt trouwens regelmatig dat mensen op het laatste moment afzeggen. Dat snap ik heel goed. Het is natuurlijk nogal wat om je ervaringen met verslaving op deze manier met de wereld te delen. Vaak weet bijna niemand ervan. Gelukkig waren alle mensen die ik tot nu toe heb geïnterviewd er achteraf blij mee.”

Wat vond je het bijzonderste gesprek?

“Dat is net zoiets als iemand vragen om zijn favoriete kind te kiezen! Misschien dat ik mijn eerste interview, met de 25-jarige Marrit Jellema, wel het indrukwekkendst vond. Zij nam haar eerste biertje op haar vijfde en stopte met drinken toen ze achttien was, de leeftijd dat ik net begon. Mooi dat ze me op haar jonge leeftijd genoeg vertrouwde om haar heftige verhaal met me te delen. Des te meer omdat de serie nieuw was en ze dus geen idee had wat ze kon verwachten.”

Wie staan er nog op je verlanglijstje?

“Dat zeg ik niet, want dan willen die mensen misschien niet meer meewerken. Maar in ieder geval genoeg namen om nog een tijd door te gaan.”

Je interviewt mensen in een podcast én in een geschreven artikel voor de krant. Waarom allebei?

“De twee media vullen elkaar goed aan. Ik heb vijf jaar radioprogramma’s voor de VPRO gemaakt, waaronder ‘De Avonden’. Dat vond ik geweldig om te doen. Radio heeft iets heel intiems: je praat in een zwart gat, in de wetenschap dat er aan de andere kant iemand luistert. Alsof je samen op de wereld bent. Hoewel een podcast niet live is, werkt het net zo. Bovendien kun je echt de tijd nemen voor een gesprek — de afleveringen duren een uur. De artikelen in de krant zijn een spannende, verkorte weergave. Ik hoop lezers te prikkelen om online het hele verhaal te luisteren.”

Gebeurt dat veel?

“Dat weet ik eerlijk gezegd niet. Zo’n opinie in de vorm van een getal trek ik me veel te veel aan. Daar bescherm ik mezelf tegen. De Trouwredactie is in ieder geval tevreden, dus het loopt vast wel goed.”

In een van je laatste podcasts zei je dat je geen moralist wil zijn. Maar door te praten over het ‘lichte leven’ na de alcohol, vel je onvermijdelijk een oordeel over de mensen die nog wel drinken.

“Dat ben ik niet met je eens. Ik zal alcoholisten nooit bekritiseren. Hoe kan ik dat doen? Ik was zelf bijna 25 jaar verslaafd. Als ik nu mensen spreek die te veel drinken, voel ik vooral mededogen. Juist omdat ik weet hoe het is, vind ik het haast ondraaglijk om te zien hoe ze zichzelf naar de filistijnen helpen.”

Krijg je veel reacties op de serie?

“Best veel, ja. Soms van mensen die vertellen dat een interview ze de moed heeft gegeven om zelf over hun verslaving te gaan praten. Of om hulp te zoeken om er vanaf te komen. Fantastisch om daar een kleine rol in te kunnen spelen. Op mijn wekelijkse columns krijg ik trouwens ook vaak reacties.”

Is interactie met lezers belangrijk voor je?

“Heel belangrijk. Ik vind menselijk contact ingewikkeld. Door de e-mails en brieven van lezers voel ik me toch verbonden. Het vermindert mijn existentiële eenzaamheid. Verder word ik blij als lezers zich kunnen vereenzelvigen met mijn verhalen. Het is een fijne vorm van bevestiging. Ik schrijf iedereen terug.”

Onlangs ben je in je column ‘uit de kast’ gekomen als autist. Je sprak daarin de vrees uit dat dat label afstand zou scheppen tussen jou en de lezers.

“Daar was ik echt bang voor. Vandaar ook dat ik na mijn diagnose een paar maanden heb gewacht om erover te schrijven. Tot ik me bedacht waarom ik ook weer met mijn column was begonnen. Ik wilde graag beter leren begrijpen waarom het altijd zo druk is in mijn hoofd. In mijn column deel ik mijn bevindingen. Daar hoort ook bij dat ik nu officieel het label ‘autisme’ heb. Tot mijn opluchting reageerden lezers fantastisch; ik heb zelden zo veel reacties ontvangen. Ze schreven me dat ze zich, door mijn openheid, juist méér verbonden voelen. Dat zo veel mensen de moeite hebben genomen om me dat te vertellen, heeft me echt ontroerd.”

Benieuwd naar alle artikelen en podcasts uit de serie Onverdoofd? U vindt ze op trouw.nl/onverdoofd. De columns van Erik Jans Harmens zijn hier terug te lezen.

Erik Jan Harmens

Schrijver en dichter Erik Jan Harmens (Harderwijk, 1970) studeerde culturele en maatschappelijke vorming aan de Karthuizer Academie in Amsterdam. In 2002 werd hij de eerste poetry slam-kampioen van Nederland. Hij publiceerde vier dichtbundels, een verzamelbundel, twee bundels met lyrische duetten, drie romans en een kinderboek. Daarnaast geeft hij Creative Writing aan de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem. Iedere zaterdag schrijft hij in Trouw een column. Voor de Trouw-serie onverdoofd maakt hij sinds mei 2019 geschreven interviews en podcast over ‘leven in het licht’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden