Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe thuiszorgorganisatie Privazorg speelde met grenzen van het betamelijke

Samenleving

Marco Visser en Marten van de Wier

© Studio Vonq

Thuiszorgorganisatie Privazorg staat onder verscherpt toezicht en maakt elke maand 150.000 euro verlies. Hoe een ooit gezond bedrijf ten onder dreigt te gaan omdat het telkens de randen van de wet zocht.

Toch vreemd, denkt Eddy de Bruin als hij naar zijn salaris kijkt van 156.000 euro per jaar. Het is 2017 en De Bruin is sinds kort een van de directeuren van Privazorg, een grote thuiszorgorganisatie. 156.000 euro is meer dan hij volgens de Wet normering topinkomens (Wnt) mag verdienen. Ook de andere bestuurders verdienen te veel. Hoe kan dat?

Lees verder na de advertentie

De Bruin begint een intern onderzoek. Dat houdt hij nog even voor zich, anders krijgt hij problemen met de ‘echte baas’: Barend van Leeuwen. Die werkt vanwege zijn geloof nooit op zondag, zelfs de telefoon neemt hij dan niet op. Daarom zijn de zondagen voor De Bruin heel geschikt om in alle rust naar het kantoor in Amersfoort te rijden en in de papieren te kijken.

Privazorg is een landelijke thuiszorgorganisatie die werkt vanuit negentien lokale steunpunten. De organisatie heeft de zorg via steunpunten grotendeels uitbesteed aan zelfstandigen. Zo’n dertienhonderd zzp’ers zorgen voor tweeduizend cliënten. Het organogram van de instelling ziet eruit als een bouwwerk van allerlei bv’tjes met daarboven twee stichtingen.

Hoe langer directeur De Bruin hij er rondloopt, des te meer begint het hem te dagen dat er iets niet klopt

De Bruin is sinds 2017 directeur van zo’n bv. Hoe langer hij er rondloopt, des te meer begint het hem te dagen dat er iets niet klopt. Als hij klaar is met zijn zondagse ritten naar Amersfoort, publiceert hij in een intern memo zijn bevindingen. Er is van alles mis, schrijft hij. Het bedrijf houdt zich niet aan de regels. Dat moet snel anders, zo eist hij. “Vanaf dat moment hadden Van Leeuwen en ik zwaar oorlog,” vertelt De Bruin “Jij gaat over je eigen bv’tje, zei hij. Voor de rest moet je je er niet mee bemoeien.”

Aandelenkwestie

Aan die opdracht hield De Bruin zich niet. Hij schakelde het Enschedese advocatenkantoor Kienhuis Hoving in om het bedrijf door te lichten. Verontrustend was vooral een aandelenkwestie uit 2013. “Serieus jatwerk”, zegt De Bruin daarover.

In 2013 heeft Privazorg twee aandeelhouders, een echtpaar dat ook jarenlang de directie vormde. Nadat ze hun directietaken hebben overgedragen aan Van Leeuwen, willen de twee ook van hun aandelen af. Het blijkt lastig een overnamepartner te vinden die aan hun wensen voldoet. Privazorg kan beter zelfstandig blijven, oordeelt het echtpaar samen met Van Leeuwen.

Dat kan alleen als Privazorg de twee aandeelhouders uitkoopt voor zes miljoen euro. Dat bedrag moet uit de eigen reserves komen. Maar volgens de statuten mag geld uit de reserve alleen aan zorg worden uitgegeven – tenzij de rechter toestemming geeft voor een andere bestemming. Huisaccountant Grant Thornton waarschuwt ook voor negatieve publiciteit als bekend wordt dat er zorggeld naar de aandeelhouders gaat.

Het geld is in de zakken van particulieren te­recht­ge­ko­men. Als je het samenvat tot zijn juridische essentie is er toch iets raars aan de hand

Richard Janssen, hoogleraar bestuur en management van zorgorganisaties

Grant Thornton verzint een oplossing die erop neer komt dat het bedrag binnen de instelling  van de ene bv naar de andere schuift met als uiteindelijk resultaat dat het echtpaar een afgesplitste bv heeft met zes miljoen euro erin. Grant Thornton denkt dat deze constructie door de beugel kan, ondanks de bepaling in de statuten dat geld uit de reserves voor zorg bestemd is. Het uitkopen van aandeelhouders is uiteraard geen directe zorg, en daarom raadt Grant Thornton aan voor de zekerheid eerst bij de rechter langs te gaan.

Voor zover is op te maken uit de documenten, is dat nooit gebeurd. “Er wordt betaald voor iets wat er al is, waarbij de koopprijs wegvloeit naar extern”, schrijven de juristen van Kienhuis Hoving die Privazorg doorlichten. Dat is in strijd met de statuten van Privazorg én met de wet, stellen zij.

Ook Richard Janssen, hoogleraar bestuur en management van zorgorganisaties aan de Erasmus Universiteit en de Universiteit van Tilburg, velt een hard oordeel. “Het geld is in de zakken van particulieren terechtgekomen. Dat kan gebeurd zijn in kleine stapjes die steeds door de beugel kunnen, maar als je het samenvat tot zijn juridische essentie is er toch iets raars aan de hand.”

Topinkomens

De juristen keken ook naar de constructies die Privazorg gebruikt om de top-inkomens te verhogen. Want niet alleen Eddy de Bruin verdiende in 2017 156.000 euro, datzelfde salaris krijgt ook zijn collega-directeur Sandra Kooiman. Directeur Barend van Leeuwen verdient in 2017 zelfs 204.000 euro, terwijl er dat jaar een wettelijk maximum geldt van 99.000 euro bruto voor directeuren van instellingen van de omvang van Privazorg.

Ook van deze constructies is huisaccountant Grant Thornton de bedenker. Zij stellen voor dat de bestuurders zich deels laten uitbetalen via bv’s die niet onder de zorgwetten vallen en dus ook niet onder de Wnt. Het is een variant op een methode die vaker gebruikt wordt in de zorg (bijvoorbeeld bij privéklinieken) en waarvan minister Bruno Bruins van medische zorg al heeft aangekondigd dat hij die aan banden wil leggen.

De constructie om de topinkomenswet te omzeilen is misschien wel naar de letter van de wet, schrijven de door De Bruin ingeschakelde juristen daarover, maar ‘naar de geest waarschijnlijk niet’. Het gaat immers om loon afkomstig uit publiek zorggeld.

Als je op zo’n positie zit en ze bieden je 156.000 euro salaris, dan ga je voor de bijl

Eddy de Bruin, oud-directeur Privazorg

Er is meer aan de hand met beloningen. De bestuurders Kooiman en Van Leeuwen lijken over elkaars beloning te gaan, schrijven de juristen. Daarnaast waren die twee hun eigen toezichthouders, zou de inspectie later concluderen. ‘Wij van WC-eend’, maar dan op bestuursniveau. Dat is in strijd is met de wet.

Van Leeuwen en Kooiman vormen namelijk lange tijd met hun tweeën het bestuur van de stichting boven Privazorg, een functie waarvoor ze in 2017 allebei nog eens bijna 20.000 euro bruto opstrijken. In dat bestuur vervullen ze taken die eigenlijk bij de raad van commissarissen thuishoren. Aan die bijna almachtige positie komt pas een einde in het najaar van 2018.

De Bruin heeft dan al ontslag genomen. Ook is hij samen met een lid van de raad van commissarissen die eerder opstapte als klokkenluider naar de Inspectie Gezondheidszorg en jeigd (IGJ en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gestapt. “Ik ben gestopt, maar de gemiddelde klokkenluider kan dat niet”, zegt De Bruin. “Als je op zo’n positie zit en ze bieden je 156.000 euro salaris, dan ga je voor de bijl.”

Climax

In het najaar van 2018 volgt ook de voorlopige climax van de beweging die De Bruin in gang heeft gezet. Van Leeuwen wil twaalf miljoen euro uit een van de bv’s halen om in de stichting te parkeren. Net als eerder bij het uitkopen van de aandeelhouders, kan dat alleen als de bedrijfsstructuur verandert. Die voert Van Leeuwen door zonder vooraf toestemming te vragen aan de raad van commissarissen.

De stichting die Van Leeuwen boven de bv’s heeft geplaatst, is een soort ‘donkere kamer’ in het bouwwerk van Privazorg. De raad van commissarissen en de cliëntenraad kunnen er niet naar binnen kijken. Zit de twaalf miljoen eenmaal in de stichting, dan heeft niemand er meer toezicht op.

Dat gaat de twee overgebleven directeuren van de bv’s, Sandra Kooiman en Rolf Burrekers, te ver. Zij staan op tegen Van Leeuwen en willen voorkomen dat er via een dividenduitkering aan de stichting geld aan toezicht wordt onttrokken.

Maar dat zint Van Leeuwen niet. In maart van dit jaar ontslaat hij de directeuren. Maar die stappen in een kort geding naar de rechter, en die geeft de twee gelijk: zij mogen niet ontslagen worden. De rechter oordeelt ook dat de twaalf miljoen euro voorlopig niet uitgekeerd mag worden.

Van Leeuwen heeft de dividenduitkering eerder verdedigd met het argument dat hij het niet wenselijk vindt als er veel geld op de plank ligt bij een van de bv’s. “Ook houden de stichtingen een brede kijk op de zorgmarkt: mocht zich een interessante acquisitie- of investeringsmogelijkheid voordoen die in het belang is van Privazorg, dan kunnen de stichtingen hiernaar handelen”, zo schrijven Van Leeuwen en de andere bestuurder van de stichting, Teun Huisman, in november 2018 aan dwarsliggende directeuren.

Verlies

Een dag voor het verlies in het kort geding trekt Van Leeuwen zich terug als bestuurder van de stichting. Dat is ook net voordat de inspectie Privazorg onder verscherpt toezicht plaatst vanwege de bestuurlijke onrust. De financiële resultaten zijn eveneens reden tot zorg. Elke maand verliest de organisatie 150.000 euro.

De directeuren zijn ondertussen ook naar de Ondernemingskamer in Amsterdam gestapt. Kooiman en Burrekers willen duidelijkheid over wie er de baas is van Privazorg: zij of het bestuur van de stichting. Dat stichtingsbestuur bestaat nog maar uit één persoon: Teun Huisman, die overigens accountant was voor Privazorg bij Grant Thorton, toen daar de aandelenconstructie in 2013 werd bedacht.

In de rechtszaal is ook de cliëntenraad aanwezig. Die heeft geen goed gevoel over de twaalf miljoen. Als de dividenduitkering een legitiem doel dient, waarom heeft het bestuur van de stichting dan bezwaar tegen toezicht?

Huisman kan met het geld een bv oprichten, zorg gaan verlenen ergens waar het warm is, en zichzelf tegen een vorstelijk salaris aanstellen als directeur

René Hampsink, advocaat van de cliëntenraad van Privazorg

Dat de stichting acquisities en de investeringsmogelijkheden als reden voor de miljoenentransactie noemt, is precies de reden waarom de cliëntenraad bezorgd is. Achter de schermen hebben de overgebleven stichtingsbestuurder Huisman en Van Leeuwen nog steeds een goed contact, zeggen de cliëntenraad en De Bruin.

“Huisman zou met het geld een bv kunnen oprichten, zorg kunnen gaan verlenen op Sicilië of ergens anders waar het warm is, en zichzelf en Van Leeuwen tegen een vorstelijk salaris kunnen aanstellen als directeur”, zegt advocaat René Hampsink van de cliëntenraad. “Dat geld is weg uit het systeem van financiële controle voor zorggeld. Terwijl Privazorg dat geld moet kunnen bewaren om in slechte tijden te gebruiken, of om te investeren in terreinen waar Privazorg actief is.”

Grenzen

Bij Privazorg wordt ’gespeeld met de grenzen van wat betamelijk is’, zegt hoogleraar Janssen, alle constructies overziend. “Alle normen die we bedenken om bestuur en toezicht transparant te maken, worden hier ingezet om dat juist niet te doen. In juridische zin is dit misschien uit te leggen, maar in termen van governance, goed bestuur, zeker niet.”

Ook de cliëntenraad ziet een patroon, stelde advocaat Hampsink in mei bij de Ondernemingskamer in Amsterdam. Volgens hem is het “schrijnend om te zien hoeveel tijd, energie en geld het bestuur de afgelopen jaren heeft besteed aan kostbare onderzoeken door Grant Thornton naar mogelijkheden om gelden aan Privazorg te onttrekken, consolidatie van de jaarrekening en toezicht te vermijden en de normen uit de Wnt te omzeilen”.

Ik vermoed dat dit exemplarisch is. Er wordt gewerkt met andere bv’s naast de zorg-bv’s die onder toezicht staan vanwege de zorgregels

Koos Voogt, voorzitter van de cliëntenraad van Privazorg

Koos Voogt, voorzitter van de cliëntenraad van Privazorg, wordt ‘verdrietig’ van dit soort constructies. Hij denkt niet dat Privazorg uniek is in de manier waarop zorgregels zijn ontdoken. “Ik vermoed dat dit exemplarisch is voor veel instellingen. Er wordt gewerkt met andere bv’s naast de zorg-bv’s die onder toezicht staan vanwege de zorgregels. En wat daar gebeurt, krijg je niet te zien. Goed inzicht in de geldstromen is er dan niet.”

De IGJ heeft intussen haar onderzoek naar Privazorg klaar. In een nog te publiceren rapport concludeert zij dat de herstructurering die nodig was om de twaalf miljoen euro uit te keren onzorgvuldig was en niet volgens de governance code in de zorg. Ook was er sprake van een schijn van belangenverstrengeling in de top. Over de zes miljoen euro voor de aandeelhouders oordeelt de inspectie dat zij ‘niet heeft kunnen vaststellen of met de herstructurering 2013 middelen oneigenlijk aan de zorg zijn onttrokken’.

Die laatste conclusie vindt De Bruin teleurstellend. Hij hoopt dat de fiscale opspringsdienst Fiod het onderzoek breder oppakt en wel de onderste steen boven krijgt.

Later deze maand beslist de Ondernemingskamer hoe het verder moet bij Privazorg. Waarschijnlijk benoemt de rechter een onafhankelijke functionaris naast de huidige bestuurders, om orde op zaken stellen.

Dit artikel is gebaseerd op gesprekken met deskundigen, betrokkenen bij Privazorg en op een groot aantal documenten, waaronder het nog niet gepubliceerde rapport van de IGJ, memo’s van accountant Grant Thornton, werknotities, interne mails en andere stukken van Privazorg die Trouw in handen kreeg.

Oud-directeur en stichtingsbestuurder Barend van Leeuwen, huidig stichtingsbestuurder Teun Huisman, Grant Thorn-ton en de voormalig aandeelhouders willen niet reageren op vragen van Trouw. De directie van Privazorg liet helemaal niets van zich horen na diverse pogingen tot wederhoor.

Update: In een eerdere versie van dit artikel stond abusievelijk dat Privazorg elke week 150.000 euro verlies maakt. Dat is gecorrigeerd naar 150.000 euro per maand.

Lees ook:

Inspectie gaat scherper letten op thuiszorg

Thuiszorgorganisaties die ondermaats presteren, kunnen dat blijven doen doordat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) niet ingrijpt. De inkt van deze conclusie van de Consumentenbond was vandaag nog niet droog of de inspectie reageerde met de toezegging dat zij meer toezicht gaat houden. “De inspectie vindt dat risico’s in de thuiszorg meer aandacht verdienen”, laat de IGJ weten. 

Deel dit artikel

Hoe langer directeur De Bruin hij er rondloopt, des te meer begint het hem te dagen dat er iets niet klopt

Het geld is in de zakken van particulieren te­recht­ge­ko­men. Als je het samenvat tot zijn juridische essentie is er toch iets raars aan de hand

Richard Janssen, hoogleraar bestuur en management van zorgorganisaties

Als je op zo’n positie zit en ze bieden je 156.000 euro salaris, dan ga je voor de bijl

Eddy de Bruin, oud-directeur Privazorg

Huisman kan met het geld een bv oprichten, zorg gaan verlenen ergens waar het warm is, en zichzelf tegen een vorstelijk salaris aanstellen als directeur

René Hampsink, advocaat van de cliëntenraad van Privazorg

Ik vermoed dat dit exemplarisch is. Er wordt gewerkt met andere bv’s naast de zorg-bv’s die onder toezicht staan vanwege de zorgregels

Koos Voogt, voorzitter van de cliëntenraad van Privazorg