Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie neemt het op voor de boer?

Groen

Joost van Velzen

Foppe Nijboer, voorzitter van de Feriening Biologyske Boeren Fryslân. © Hanne van der woude
De Staat van de Boer

Boeren voelen zich niet langer vertegenwoordigd door belangenbehartiger LTO. Door de onvrede ontstaan nieuwe initiatieven. ‘Er is echt een emancipatie aan de gang, het is niet meer zo dat vadertje LTO voor je zorgt.’

Boeren hebben altijd wel wat te klagen. Daar zijn ze nu eenmaal boer voor. Maar als zó’n overweldigende meerderheid (77,1 procent) aangeeft zich ‘onvoldoende vertegenwoordigd’ te voelen door de eigen Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO), dan is er meer aan de hand. Bijna 9 op de 10 boeren vinden dat deze traditionele belangenbehartiger het niet langer lukt het juiste verhaal over de positie van de boer voor het voetlicht te brengen. Nee, dan doet Yvon Jaspers het beter. De professionele miljardenbranche blijkt zich veiliger te voelen onder de vleugels van een presentatrice van een agrarische dating­show. Maar toont dat niet de zwakte van de eigen organisatiegraad?

Lees verder na de advertentie

Foppe Nijboer herkent de onvrede over boerenbelangenclub LTO maar al te goed: “Ik was zelf ook ontevreden. In de discussie over het fosfaatrecht (hoeveelheid mest en urine een bedrijf mag uitstoten, red.), is er door LTO geen woord gevallen over de positie van de kleinere biologische boeren.”

90% van de boeren vindt dat hun organisaties niet het juiste verhaal voor het voetlicht brengen

Zulke ergernissen zetten een aantal kleine boeren aan om dan zelf maar een belangenvereniging op te richten. Nijboer is nu voorzitter van de FBBF, de Feriening Biologyske Boeren Fryslân. “Wij willen het simpel houden. We zijn nu bijna drie jaar bezig en dat gaat goed. Inmiddels hebben we tachtig leden. Organisaties steunen ons, donateurs ook en we mogen meepraten. We voeren op landelijk niveau gesprekken met het ministerie en vanochtend zat ik nog aan tafel met de provincie.”

De tekst loopt verder onder deze video over De Staat van de Boer.

Machtig

Nijboer en de leden van zijn bond maken zich zorgen over de ontwikkelingen in de melkveehouderij, waar schaalvergroting nog altijd de norm is. Dat juist veel kleine melkveehouders in Noord-Brabant ermee ophouden, is hem een doorn in het oog: “Juist de kleine! Juist de maatschappelijk wenselijke boeren verdwijnen. Dat moet je niet willen.” Voor de kleine, innovatieve groep boeren, wil Nijboer maar ­zeggen, voor de zogenoemde grondgebonden melkveehouders en kringloopboeren, komt LTO niet op.

“LTO heeft het altijd over ‘de sector’”, zegt Diana Saaman, oprichter en bedenker van Netwerk GRONDig. “Maar ze komt vooral op voor de intensieve agrariërs, de boeren die meer koeien hebben en meer land. LTO komt op voor de grote boer en die heeft altijd een mestoverschot.”

Daar hebben de leden van GRONDig geen last van. Een grondgebonden boer hoeft geen mest af te voeren en die groep boeren moet ook fatsoenlijk worden vertegenwoordigd, vond een clubje duurzame boeren. Ze sloten zich daarom aan bij Saamans Netwerk GRONDig. “Er is echt een emancipatie aan de gang, het is niet meer zo dat vadertje LTO voor je zorgt. Ik snap ook niet dat ze nog zo machtig zijn, want ze hebben steeds minder leden.”

De eman­ci­pa­tie­golf is ingezet, dat is niet meer te keren. Het is tijd voor meer pluriformiteit

Diana Saaman van Netwerk GRONDig

Onder de loep

Inmiddels is de kleine boerenbond uitgegroeid tot een partij met 1500 leden, allemaal grondgebonden of bio-boeren. Boeren die volgens Saaman ‘land en dieren in balans hebben’. “En die helemaal klaar zijn met LTO.” De gedachte achter haar bond is dat boeren met een vergelijkbare bedrijfsvoering veel beter zijn te vertegenwoordigen: “Wij kunnen beter inspelen op de wensen vanuit de maatschappij en weten ook beter wat een eerlijke kostprijs is voor de producten die we leveren.”

Netwerk GRONDig werkt bovendien anders, stelt Saaman. Zo zijn verschillende milieuorganisaties (doorgaans toch ‘de natuurlijke vijand’ van de boer) donateurs van het alternatieve netwerk. “Waar we voorheen tegenover elkaar stonden, werken we nu samen.”

Caroline van der Plas van agrarisch platform TeamAgro.nl kent het gezegde: ‘Als de boeren niet meer klagen en de pastoors niet meer vragen, dan nadert het einde der dagen’. “Als boeren zich kritisch uitlaten, wordt dat vaak gezien als klagen, ja. Vergeten wordt dan dat boeren met heel veel factoren te maken hebben: met het weer, met allerlei regels, met de economische omstandigheden, met de politiek, met dierenactivisten en milieuorganisaties, met burgers en met consumenten. Jij en ik staan ’s ochtends gewoon op en doen ons werk, maar boeren hebben veel aan hun hoofd. Ze liggen voortdurend onder de loep van maatschappij, media en politiek.”

Dat veeleisende bestaan in een versnipperde samenleving, was een belangrijke reden om samen met een aantal boeren en tuinders begin dit jaar TeamAgro.nl op te richten. Dat is ‘géén nieuwe belangenvereniging’ staat er met nadruk op de site, maar een ‘koepel waarin al bestaande pr-initiatieven samenwerken’. Want vooral aan dat samenwerken ontbreekt het vaak volledig, zegt Van der Plas: “Wat er mist is eenheid.”

Wat dat betreft kunnen boeren volgens haar een voorbeeld nemen aan een club als ‘Groene11’, een samenwerkingsverband tussen natuur- en milieuorganisaties als Greenpeace, De Waddenvereniging, Natuurmonumenten en Milieudefensie. “Ik heb nog nooit gezien dat bijvoorbeeld ‘Varkens in Nood’ en ‘Wakker Dier’ elkaar in de haren vliegen. Die hebben ook wel een aaibare boodschap, maar wat doen wij: wij rollen met elkaar over straat.”

Verdeeldheid

Het gebrek aan samenwerking en krachtenbundeling en de eeuwige verdeeldheid tussen sectoren en type boeren, houdt de negatieve beeldvorming van de boer in stand, vinden ze bij Team Agro NL, en daarom moet de agrarische sector leren om met één mond te spreken. Al geeft Van der Plas toe dat het lastig is om eensgezind naar buiten te treden als iedereen andere belangen heeft: “Terwijl we zo’n mooi gezamenlijk belang hebben: we produceren allemaal voedsel. Hoe aaibaar wil je het hebben?” Van der Plas denkt dat de Nederlandse burger vanzelf anders tegen boeren gaat aankijken als ze vaker bij boerderijen over de vloer komen. “Zodat ze kunnen zien dat de meeste boeren gewoon oprecht begaan zijn met mens, dier en maatschappij.”

Zowel Nijboer, van boerenbond FBBF, als Saaman van Netwerk GRONDig, ziet de toekomst van de moderne boer, ondanks alles, rooskleurig in. Nijboer: “Onze natuurlijke hulpbron is de bodem. En de bodem, daar zit heel veel muziek in.” Saaman: “Uiteindelijk is het economisch perspectief bij kleine boeren groter. De emancipatiegolf is ingezet, dat is niet meer te keren. Het is tijd voor meer pluriformiteit.”

LTO blijft zich zien als dé vertegenwoordiger

Volgens Maarten Leseman van LTO is het geen nieuws dat het ledenaantal van die organisatie daalt. “Dat is geen exclusief vraagstuk voor LTO. Dat is bij veel ledenorganisaties zo. Maar LTO Nederland blijft landelijk en internationaal een gewaardeerde partner voor overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven. Aan veel tafels zijn wij dé vertegenwoordiger van de land- en tuinbouw. We hebben als LTO namelijk de instelling om niet voor kwesties weg te lopen, maar die in samenwerking op te pakken.”

De organisatie van de landbouw verandert

Met de verzuchting van ruim 90 procent van de boeren toe te zijn aan een sterke man of vrouw die de hele sector vertegenwoordigt, lijkt er een verlangen te zijn naar vroeger, toen Hendrik Koekoek nog in de Tweede Kamer zat, met zijn Boerenpartij. Maar of dat een reële wens is? Volgens Anton Schuurman die zich bij de Universiteit Wageningen bezighoudt met agrarische geschiedenis, is er veel veranderd als het om de vertegenwoordiging gaat. “Het landbouwschap en de productschappen zijn afgeschaft. Het ministerie van Landbouw was afgeschaft en in andere vorm teruggekomen.” Mogelijk zijn de korte lijntjes die er waren tussen de agrarische sector en ‘Den Haag’ daarmee ook min of meer doorgeknipt. “Het gezamenlijke belang van de landbouw stond voorop. Nu heeft elke sector een eigen belang.” Boeren zijn efficiënte ondernemers geworden met amper vaste werknemers, zegt hij. Ze maken deel uit van de samenleving die van verzorgingsstaat is geëvolueerd in een individualistische maatschappij. “Ik denk dan ook dat niet zozeer de landbouworganisaties, maar de organisatie van de landbouw is veranderd.”

De Staat van de Boer is het grootste opinieonderzoek dat ooit onder agrariërs is gehouden. Met het onderzoek, en de verhalen die deze zomer volgen, wil Trouw een eerlijk en open debat over de makers van het voedsel van Nederland stimuleren. Lees meer over De Staat van de Boer op destaatvandeboer.trouw.nl.

Deel dit artikel

90% van de boeren vindt dat hun organisaties niet het juiste verhaal voor het voetlicht brengen

De eman­ci­pa­tie­golf is ingezet, dat is niet meer te keren. Het is tijd voor meer pluriformiteit

Diana Saaman van Netwerk GRONDig