Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Regering passeerde de adviseur volkenrecht bij inmenging in Syrië

Home

Ghassan Dahhan en Milena Holdert

Strijders van Jabhat al-Shamiya © YouTube

De regering heeft bij het besluit om Syrische strijdgroepen te steunen geen advies ingewonnen van haar volkenrechtelijk adviseur, André Nollkaemper. Die zegt nu dat Nederland mogelijk in strijd heeft gehandeld met het internationale recht. Ook de gezaghebbende volkenrechtdeskundige Willibrord Davids is verbaasd.

Trouw en Nieuwsuur onthulden maandag namen van Syrische strijdgroepen die in de periode 2015-2018 pickup-trucks, uniformen, medische pakketten en andere hulpgoederen hebben ontvangen. Daaronder is ook een strijdgroep, die door het Nederlandse Openbaar Ministerie als terroristisch wordt omschreven. Ook zijn er groepen gesteund die nauw samenwerken met extremisten. De Nederlandse regering had bij aanvang van het programma in 2015 toegezegd dat de hulp alleen non-letaal zou zijn oftewel ‘niet-dodelijk’, maar de strijdgroepen verklaarden tegenover Trouw en Nieuwsuur dat de goederen ook voor de strijd zijn ingezet, zowel tegen Islamitische Staat als tegen het Assad-regime.

Lees verder na de advertentie
Als de informatie representatief is en onweersproken zal blijven, dan lijkt de conclusie mij ge­recht­vaar­digd dat er sprake is van handelingen die strijden met het beginsel van non-in­ter­ven­tie.

Volkenrechtelijk adviseur André Nollkaemper

Geen advies gevraagd

Dat volkenrechtelijk adviseur Nollkaemper niet is geraadpleegd over het zogeheten NLA-programma (non-lethal assistance), is opmerkelijk. Na de omstreden beslissing steun te verlenen aan de door de Amerikanen geleide inval in Irak in 2003 was uitdrukkelijk afgesproken dat advies bij dergelijke besluiten wel in te winnen. De laatste keer dat de regering Nollkaemper benaderde over Syrië was in 2015. Toen wilde zij weten of de bombardementen op IS-doelwitten in Irak en Syrië legitiem waren. Ja, was zijn antwoord, zolang de aanvallen gericht zijn op groeperingen die Irak bedreigen, en de aanvallen niet steun bieden aan groeperingen die vooral omverwerping van de Syrische regering van Assad nastreven.

André Nollkaemper © uva

Nu Nollkaemper weet dat de hulp uit het NLA-programma naar groeperingen is gegaan die actief vechten tegen Assad en in die strijd het materieel van Nederland militair gebruiken, toont hij zich verrast: “Als de informatie representatief is en onweersproken zal blijven, dan lijkt de conclusie mij gerechtvaardigd dat er sprake is van handelingen die strijden met het beginsel van non-interventie.” Je mengt je op deze manier in een strijd tegen een soevereine staat, aldus de volkenrechtelijk adviseur.

Nollkaemper trekt ook het ‘non-letale’ of ‘civiele’ karakter van de door Nederland gestuurde goederen in twijfel. “Als die non-letale middelen gebruikt worden, direct of indirect in militaire operaties gericht op de omverwerping van een vreemde regering dan is dat volkenrechtelijk evenzeer problematisch. Het zijn tegelijkertijd goederen die je ook als deel van een militaire operatie kan gebruiken. Dus ik vind volkenrechtelijk gezien die vraag ‘zijn het civiele of militaire goederen?’ niet zo relevant. De vraag is meer: hoe worden ze gebruikt en had Nederland kunnen of moeten weten hoe ze gebruikt werden?” Volgens Nollkaemper had Nederland de plicht zich te informeren hoe de spullen werden ingezet.

Het zou naïef zijn te denken dat een strijder een pick-up alleen voor het vervoer van zieken en gewonden of vredelievende doelen gebruikt

Volkenrecht-deskundige Willibrord Davids

Willibrord Davids © ANP

Mensenrechten

Ook Davids is verbaasd over het programma. Hij is naamgever van de commissie-Davids, die na de Irak-oorlog van 2003 concludeerde dat die door de Amerikanen geleide interventie geen volkenrechtelijk mandaat had en de Nederlandse steun ervoor niet door de beugel kon. Die conclusie leidde tot de val van het kabinet-Balkenende/Bos. Zijn aanbevelingen, onder meer de installatie van een volkenrechtelijk adviseur voor de regering, werden overgenomen.

Wat Davids vooral verrast, is dat de regering de volkenrechtelijk adviseur niet om advies heeft gevraagd inzake het NLA-programma. De volkenrechtelijk adviseur moest voorkomen dat de Nederlandse regering opnieuw besluiten zou nemen die indruisen tegen het internationaal recht. Voor Davids is daarnaast onduidelijk hoe het kabinet bepaalde welke groeperingen als gematigd golden in Syrië. En hij maakt zich zorgen over de aard van de goederen: “Een voertuig, zoals een pick-up, kan uitstekend dienen tot aanvoer van verse troepen naar het front of om wapens te vervoeren of daarop te monteren. Als de houder daarvan gewapende strijd voert, zou het naïef zijn te denken dat zo’n voertuig alleen voor het vervoer van zieken en gewonden of vredelievende doelen wordt gebruikt. Een soortgelijk probleem roept de steun met communicatiemiddelen op.” Het is voor het eerst sinds het Irak-rapport uit 2010 dat Davids zich uitlaat over een actuele politieke kwestie.

Uit het onderzoek van Trouw en Nieuwsuur blijkt ook dat geen van de criteria die Nederland hanteerde bij het de start van het NLA-programma zijn nageleefd. Een eis was bijvoorbeeld dat ze het humanitair oorlogsrecht zouden naleven. Maar sommige groepen die hulp kregen van Nederland pleegden grove mensenrechtenschendingen, wat geen reden bleek de hulp te staken.

Alle artikelen over het onderzoek naar Nederlandse steun aan Syrische jihadisten kunt u teruglezen in ons dossier.

Lees ook: 

De kamer wil alsnog de mening horen van adviseur volkenrecht over inmenging Syrië

Volkenrechtelijk adviseur André Nollkaemper werd aangesteld door het ministerie, maar niet geraadpleegd. Nu wil de kamer alsnog zijn mening.

Topjurist Davids is verbaasd over het handelen van de regering in Syrië

Jurist Willibrord Davids is zeer verbaasd dat de speciale adviseur volkenrecht niet betrokken is geweest bij het regeringsbesluit om Syrische groeperingen te steunen. Hij schreef een verklaring.

Kabinet moet nu alle kaarten op tafel leggen over hulp aan Syrische strijders, eist de Kamer

Voorheen geheime documenten over de Nederlandse steun aan gewapende groepen in Syrië moeten snel openbaar worden, aldus een flink aantal partijen in de Tweede Kamer.

Deel dit artikel

Als de informatie representatief is en onweersproken zal blijven, dan lijkt de conclusie mij ge­recht­vaar­digd dat er sprake is van handelingen die strijden met het beginsel van non-in­ter­ven­tie.

Volkenrechtelijk adviseur André Nollkaemper

Het zou naïef zijn te denken dat een strijder een pick-up alleen voor het vervoer van zieken en gewonden of vredelievende doelen gebruikt

Volkenrecht-deskundige Willibrord Davids