Massamoordenaar Anders Behring Breivik is niet de enige Noor die het ermee oneens is dat hij ontoerekeningsvatbaar is. Maar iedere Noor zal zich gelukkig prijzen dat Breivik waarschijnlijk nooit meer vrij komt.

Toen Breivik op 22 juli 77 mensen doodde met een bom in Oslo en geweerschoten op het eiland Utoya, verkeerde hij in een 'psychose' volgens de forensische psychiaters Torgeir Husby en Synne Sorheim. Zij zijn van mening dat de massamoordenaar aan 'paranoïde schizofrenie' lijdt. Dat oordeel splijt de Noren. In een peiling kan 38 procent zich daar wat bij voorstellen - je moet wel gek zijn om dit soort dingen te doen. Maar 48 procent ziet dat anders - wie jarenlang een slachtpartij voorbereidt en perfect uitvoert, kan niet gek zijn.

Ook vakgenoten van de twee forensische psychiaters tonen zich verbaasd. "Breivik verschilt niet van Hitler in zijn ideeën", zei hoogleraar psychologie Svenn Torgersen tegen de krant Dagbladet. "Weinig vakmensen zullen zeggen dat Hitler en Stalin aan paranoïde schizofrenie leden."

Per Sandberg van de Vooruitgangspartij en voorzitter van de parlementaire commissie voor juridische zaken zorgde voor een politiek relletje door het rapport af te wijzen en op te roepen tot een nieuw onderzoek. De politiek moet de rechter niet voor de voeten lopen, kreeg hij te horen.

Breivik hangt een gevangenisstraf van 21 jaar boven het hoofd, die mogelijk te verlengen is. Neemt de rechter het deskundigen-rapport over, dan belandt Breivik in een inrichting waar geprobeerd wordt hem te genezen. Husby en Sorheim verwachten een zeer langdurige, zo niet levenslange behandeling omdat Breivik jaren bezig was met de voorbereiding van zijn moordpartijen en er voor de toekomst een groot risico op herhaling is. Of het nou gevangenis of ziekenhuis wordt, betrokkenen verwachten dat Breivik voorgoed wordt opgeborgen.

Dat neemt niet weg dat er toch Noren zijn die vrezen dat Breivik vroegtijdig weer buiten staat als het psychiatrisch ziekenhuis hem genezen verklaart. Van de 110 pyromanen, verkrachters en moordenaars die de afgelopen tien jaar gedwongen psychische zorg kregen, zijn er 36 gezond verklaard en vrij gelaten. Eén van hen verviel in herhaling. Volgens persrechter Ina Stromstad van de rechtbank in Oslo, kan de rechter tegenwoordig echter ook na een genezenverklaring besluiten Breivik alsnog op te sluiten. "Natuurlijk is daarbij de vraag voorbij gekomen of je iemand alsnog mag veroordelen voor een misdaad die hij pleegde toen hij ziek was. De Hoge Raad besloot deze zomer van wel."

Advocaat Brynjar Meling, die vier slachtoffers van de moorden op Utoya bijstaat, vraagt namens één van hen toch om een second opinion. "We moeten 100 procent zeker zijn dat dit oordeel klopt. Gekheid kan niet als excuus gelden. Breivik moet verantwoordelijk gehouden worden." Maar Kjetil Klakegg Bergheim die het bloedbad op Utoya overleefde zei tegen Dagbladet: "Ik ben blij dat het een zieke man was die op ons schoot. Mijn verstand zegt dat een gezond iemand zoiets nooit doet. Als een ziek persoon weer genezen is en ontdekt wat voor verschrikkelijks hij heeft gedaan in de periode dat hij ziek was ... niemand verdient dat."