De tragedie in Noorwegen zou Europa wakker moeten schudden. Het continent waar racisme en haat groeit, moet de aanslagen in Oslo en Utoya benutten om de handschoen op te nemen tegen extremisme en polarisatie.

Zo reageert de oud-leider van een linkse politieke alliantie in Noorwegen, Aslak Sira Myhre, op de tragedie in zijn land. In The Guardian merkt de huidige directeur van het Huis van de literatuur in Oslo op dat Noorwegen geen ervaring heeft met islamitisch of extreemlinkse terreur. In het Scandinavische land komt het geweld meestal van rechts. Het verbaast hem dan ook dat zelfs de Noren direct de islamitische wereld in het verdachtenbankje plaatsten. Het is het resultaat van de boodschap dat het gevaar uit het oosten komt, dat moslims verdacht en niet te vertrouwen zijn, stelt Myhre. "Toen de islamitische wereld de Ander werd, zijn we begonnen te denken dat het vermogen om burgers in koelen bloede af te slachten 'ons' van 'hen' onderscheid."

"Onze eerste reactie was geworteld in irrationaliteit: zij moeten het wel zijn. Ik voelde het zelf ook. Ik vreesde dat de oorlog die we in het buitenland voerden (Irak en Afghanistan, red) naar Noorwegen was gekomen."

Zodra bekend werd dat de dader geen moslim maar een blanke Noor was, veranderde met de retoriek ook de koppen van de kranten. "Het werd niet langer gezien als allereerst een aanval op onze maatschappij... Niemand praat nog over oorlog... De verschrikkelijke daad is nu officieel een nationale tragedie. De vraag is, zou het ook zo zijn geweest als de moordenaar een gestoorde man was met een islamitische achtergrond?"

Ja, de man was gek, zegt Myhre. Maar net als de gekken van 11 september en de aanslagen in Londen, ziet de Noor dat die gekte is verbonden met een politiek doel. "Iedereen die een blik werpt op websites van racistische groeperingen of de online debatten van Noorse kranten volgt, zal hebben gezien met welke woede islamofobie wordt verspreid; de giftige haat waarmee anonieme schrijvers uithalen naar antiracistische liberalen en links is maar al te zichtbaar. Ook de 22 juli-terrorist heeft aan dergelijke debatten meegedaan."

Was Anders Breivik een moslim geweest, dan hadden internationale leiders klaargestaan om hun steun te betuigen aan de strijd tegen terrorisme die gevoerd zou moeten worden, denkt Myhre. "Maar welke strijd zal dat nu zijn?"

Enkele uren na de bomaanslag verklaarde de Noorse premier dat meer democratie en openheid het enige antwoord is op aanslagen als in Oslo. "In vergelijking met de reactie van Bush op 9/11 is dat iets om trots op te zijn. Maar in de nasleep van het meest vreselijke incident in Noorwegen sinds de Tweede Wereldoorlog wil ik een stap verder gaan. We moeten dit incident benutten om intolerantie, racisme en haat die niet alleen in Noorwegen groeit, of in Scandinavië, maar in heel Europa, een slag toe te dienen."