column De VVD is nooit een partij geweest van de grotere ideologische vergezichten. De partij is altijd meer een personen- dan een ideeënpartij geweest.

Ook de laatste crisis die de partij teisterde, bewees dat. De strijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk om het leiderschap ging niet of nauwelijks om ideeën.

Verdonk meende eenvoudigweg recht te hebben op het leiderschap vanwege de meer dan 600.000 voorkeursstemmen die zij bij de verkiezingen van 2007 kreeg. Haar constatering, toen zij via een achterdeur vorige week de politiek verliet, dat voor haar niet veel meer te doen was in de politiek, sprak boekdelen. Het huidige kabinet heeft al mijn standpunten overgenomen, voor mij valt er niet veel meer te doen, aldus Verdonk.

Verdonk heeft geen ongelijk. Van het meer liberale imago van haar tegenstander van destijds is niet veel meer over. Wat er nu precies voor zorgde dat Rutte in anderhalf jaar tijd van een absoluut dieptepunt wist terug te vechten tot de verkiezingsoverwinning in 2010, is ook voor menig VVD'er nog altijd een raadsel. Rutte ontdekte de hardwerkende Nederlander als zijn oneliner en wist daarmee de VVD uiteindelijk tot de grootste partij te maken.

Sinds die verkiezingen zijn de andere twee grote, traditionele partijen, het CDA en de PvdA, naarstig op zoek naar hun identiteit, maar bij de VVD heerst een weldadige rust. Rutte is de eerste liberale premier sinds tachtig jaar, de partij is de grootste in de Kamer en toont ook in de heen en weer vliegende opiniepeilingen een opmerkelijke stabiliteit. Zetels vliegen week op week van partij naar partij, maar de VVD blijft net boven de dertig zetels schommelen.

De VVD blonk toch al nooit uit als een partij waar de vonken van het inhoudelijke debat af vliegen, en in deze situatie is daar al helemaal geen sprake van. Alles is gericht op het premierschap van de politieke voorman. Op verhoging van de maximumsnelheid en de bijna mythische proporties aannemende noodzaak tot bezuinigen.

Des te opmerkelijker dat er, hoe zwak ook, kritische geluiden in de partij opkomen. Voormalig medewerker van het wetenschappelijk bureau van de VVD, Gerry van der List, klaagde vorige week in zijn column in Elsevier over de verkwanselde liberale principes. Ed Sinke, hoewel als voormalig steun en toeverlaat van Rita Verdonk niet helemaal geloofwaardig, veegde begin oktober in de Volkskrant de vloer aan met de ideologie van de VVD onder de kop 'Liberalisme stierf toen Rutte aantrad'.

Ook op het congres, afgelopen zaterdag, was kritiek te horen. Vreemd genoeg niet op het regeerakkoord, alsof dat zo veel liberalisme ademt, maar vooral op de concessies die gedaan moesten worden aan de SGP om het minderheidskabinet overeind te houden.
Vooral het stemgedrag rond de weigerambtenaar heeft menig liberale ziel een knauw gegeven.

Maar bij hier en daar een kritische oprisping zal het voorlopig blijven. De VVD zit niet in de coalitie om Nederland liberaler te maken. De VVD zit in de coalitie om 18 miljard euro op de rijksbegroting te schrappen.
Daarbij lukt het ze vooralsnog uitstekend het beeld levend te houden dat er alleen door de deelname van de VVD in het kabinet bezuinigd wordt, hoe twijfelachtig dat beeld ook is. Discussie komt later wel weer eens.