Psycholoog Douwe Draaisma bekritiseert zijn collega-bestseller-auteurs. Medici Dick Swaab en Pim van Lommel moeten volgens hem niet doen alsof ze filosofen zijn.

Dick Swaab is een bekwaam neuroloog en Pim van Lommel een gerespecteerd cardioloog, maar ze moeten niet doen alsof ze ook deskundig zijn op andere wetenschappelijke terreinen.

Die kritiek uit psycholoog Douwe Draaisma, auteur van bestsellers over het geheugen, die de strijd aanbindt met collega-auteurs Van Lommel ('Eindeloos bewustzijn') en Swaab ('Wij zijn ons brein').

Zomergasten
Neuroloog Swaab was zondag te gast in het tv-programma 'Zomergasten'. Hij doceerde de kijker over hun hersenen, ongeveer zoals hij dat doet in zijn meest recente boek. Hij kreeg weinig tegengas van interviewer Jelle Brandt Corstius. Ook niet toen hij zichzelf flink leek tegen te spreken, zoals rond het begrip maakbaarheid.

Ooit was Swaab controversieel, doordat zijn onderzoeksresultaten ingingen tegen het heersende maakbaarheidsgeloof. De wereld kon volgens Swaab niet maakbaar zijn, omdat de programmering van onze hersenen ons handelen bepaalt, en niet wij zelf. Maar nu het maakbaarheidsgeloof vrijwel geheel verdwenen is, herintroduceert Swaab het in een ander jasje. Als we de kennis van onderzoekers als hij op alle fronten in ons beleid zouden toepassen, zouden we het gros van de ellende kunnen beheersen of zelfs voorkomen.

Met Swaabs wens om zijn neurologische kennis ook op andere terreinen toe te passen, heeft Draaisma, in Groningen bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de psychologie en schrijver van 'Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt' uit 2001 en 'Vergeetboek' uit 2010, grote moeite. In het laatste nummer van de Academische Boekengids gaat hij zeer kritisch op Swaabs werk in.

Filosofische bewering
Dat doet hij door 'Wij zijn ons brein' te vergelijken met een andere bestseller: 'Eindeloos bewustzijn (2007)', van cardioloog Van Lommel, over bijna-doodervaringen. "De achting van deze twee voor elkáárs werk is niet groot, zacht uitgedrukt, zoals ik op mijn beurt met beide boeken problemen heb", schrijft Draaisma. "Maar dat moet u niet verkeerd opvatten: mijn ontzag voor de cardioloog Van Lommel en de neuroloog Swaab is groot. Het punt is dat het ene boek niet over cardiologie gaat, en het andere niet over neurologie."

Bij 'Wij zijn ons brein' gaat het volgens Draaisma al mis in de titel, die immers een filosofische bewering is, en geen neurologische. Swaab en Van Lommel zweven te hoog boven de materie, aldus Draaisma.

Dat leidt volgens hem tot fouten. Draaisma begrijpt ook niet dat Swaab in zijn boek vertelt hoe hij een jounalist die hem vragen stelde over de kwantumfysica doorverwees naar een deskundige. "Er zijn blijkbaar vakgebieden die Swaab aan specialisten overlaat en vakgebieden die dokter er zelf wel even bij doet, wijsbegeerte en criminologie bijvoorbeeld."

Superspecialisatie
In NRC Handelsblad reageerden zowel Swaab als Van Lommel geërgerd op Draaisma's kritiek. Swaab hekelt de mentaliteit van 'schoenmaker blijf bij je leest': "Als Draaisma zegt dat ik geen mening mag geven over onderwerpen binnen de psychologie, filosofie etc., dan moet hij aantonen waar ik fout zit - niet alleen: daar zit een hekje omheen." Van Lommel: "In de wetenschap is sprake van superspecialisatie, waardoor je het overzicht verliest. Je kunt juist zoveel leren als je buiten je gebied kijkt."