Nederland kampt met een ganzenoverschot. Volgens het ganzenakkoord moeten er jaarlijks 100.000 gakkende grazers dood om de overlast terug te dringen. Maar hoe doe je dat? Op stap met een jager.

Omringd door vier kinderen halverwege een ontbijtritueel, zet plezierjager Michiel Schulte koffie, telefoneert en vertelt tussendoor over zijn motivatie om te jagen. "Jagen is voor mij oogsten uit de natuur. Jagers zijn natuurmensen, ze houden ervan om in hun kaplaarzen door het veld te banjeren." Hoewel hij de kritiek op het doden van dieren kent, herkent hij zich er niet in. "Mede dankzij de jacht is er nog steeds heel veel wild in Nederland. Jagers hebben geen hekel aan dieren, ze houden er juist van."

Behalve vossen, fazanten en een incidentele haas schiet Schulte voornamelijk ganzen. In de Zaanstreek, waar hij actief is, veroorzaken de beesten veel overlast. "Ze eten het sappigste gras van een pas gemaaide wei en schijten de hele boel onder. Voor boeren is het een regelrechte ramp," zegt Schulte. "Bovendien zijn ze gevaarlijk voor de luchtvaart. Een merel die in een vliegtuigmotor terechtkomt, heeft pech. Een gans is een stuk groter en zwaarder en vliegt vaak in een groep. De spectaculaire noodlanding die een vliegtuig twee jaar geleden in de Hudson rivier in New York moest maken, was het gevolg van een aanvaring met ganzen."

Dat er iets moet gebeuren aan het ganzenoverschot, daarover zijn politiek en natuurorganisaties het wel eens. Maar hoe, dat is nog onduidelijk. In juni kwam staatssecretaris Bleker met een wetsvoorstel om de jacht te openen. In dit voorstel kunnen grauwe ganzen, kolganzen en smienten van half augustus tot half februari worden geschoten. Maar dat is in strijd met de internationale verplichting van Nederland om trekvogels te beschermen, protesteert de Vogelbescherming. Onder de nieuwe wet verliezen boeren bovendien het recht op schadevergoeding uit het Faunafonds. Vorig jaar veroorzaakten zomer- en winterganzen voor 6,3 miljoen euro aan schade.

Het voorstel van de staatssecretaris staat haaks op het ganzenakkoord dat de Vogelbescherming eind mei na lang onderhandelen met zes andere natuur- en milieuclubs sloot. Daarin kwam deze Ganzen-7 overeen dat er jaarlijks 100.000 standganzen moeten worden afgeschoten om de populatie in een periode van vijf jaar op een acceptabel peil te brengen. Elk jaar doen zo'n twee miljoen trekganzen Nederland aan, bovenop de 350.000 standganzen die het hele jaar blijven. De Ganzen-7 wil de standganzen 's zomers afschieten, om de dieren in de winter met rust te kunnen laten.

De Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging trok zich op het laatste moment terug uit het ganzenakkoord, volgens Schulte niet omdat de vereniging bang was voor imagoschade, maar omdat de overeenkomst praktisch onuitvoerbaar is. "Het trekseizoen is tijdens het najaar en de winter. Dan mag je volgens het akkoord niet schieten. In het voorjaar mag je wel schieten, maar dan geldt de ongeschreven regel dat jagers het broedseizoen niet verstoren, dat ook nog eens drie maanden duurt. In totaal blijven er dus drie maanden over waarin we 100.000 ganzen zouden moeten schieten, inclusief de nieuwe aanwas. Dat is niet te doen, tenzij je alle dagen van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat gaat schieten. Ik ga nu zo'n twee tot drie keer per week en dan schiet ik er in totaal misschien tien. Een druppel op een gloeiende plaat."

Daar komen nog een paar bezwaren bij. "Je kunt tijdens de zomermaanden niet de hele dag op de Friese meren ganzen gaan schieten, nog even los van het feit dat de ochtend- en avondtrek meer opleveren. Dat is veel te gevaarlijk met het oog op de vele vakantiegangers die daar dan zijn. Daarnaast moet er iets geregeld worden om al dat extra ganzenvlees goed terecht te laten komen. Het afschieten van ganzen om ze vervolgens in de prullenbak te laten belanden stuit mij tegen de borst."

Op het weiland van boer Ton Zwikker op tien minuten rijden van Assendelft zijn zo'n tweehonderd ganzen neergestreken. "Ze worden steeds brutaler," vertelt de boer geërgerd. "Eerst bleven ze een halve dag weg als ik met m'n quad door het veld reed, nu vliegen ze op en strijken ze een eindje verderop weer neer." De veelvraten zijn bovendien erg slim. "Aan de rand van mijn land is een strook grond van Staatsbosbeheer, waar ze broeden. Eerst deden ze dat op redelijk toegankelijke plekken, zodat je één-kind-politiek kon voeren door de eieren door te prikken en er één over te laten. Dan gaan ze niet ergens anders een nieuw nest maken. Nu maken ze hun nesten onder bramenstruiken, zodat je er met geen mogelijkheid meer bij komt."

Hoewel hij de schade deels op het Faunafonds kan verhalen, is de biologische melkveehouder blij als hij de helft vergoed krijgt. "Ik heb zo'n 10.000 euro schade per jaar en moet daar een papierwinkel van dertig pagina's voor invullen. Eén keer per jaar komen de taxateurs langs, die bepalen hoeveel ik krijg."

Michiel Schulte pakt zijn geweren uit de auto. Het hagelgeweer is bruikbaar tot een afstand van 35 meter en is geschikt om ganzen uit de lucht te schieten. Het kogelgeweer is voor ganzen op de grond tot een afstand van 150 à 200 meter. "Ik help de boeren op wier land ik schiet graag om van de ganzen af te komen, al heeft het schieten tegenwoordig vaak meer de functie van verjagen," zegt Schulte.

Een echte oplossing van het ganzenprobleem is volgens hem te vinden in een combinatie van methodes: nestbehandeling - het doorprikken van eieren - en vangacties waarbij dieren op grote schaal worden gevangen en gedood, gecombineerd met afschot in bepaalde gebieden om de populatie op een acceptabel peil te brengen en houden. Op andere plaatsen kunnen ze dan met rust worden gelaten. "Afschot alleen is dweilen met de kraan open", benadrukt hij.

Als de jager met de verslaggever en fotograaf het veld ingaat, blijkt dat de ganzen zich inderdaad liever laten verjagen dan doden. Na één keer schieten vliegen de beesten weg en strijken verderop weer neer, maar ze houden de indringers scherp in de gaten. Schulte kan niet dichtbij genoeg komen om ze met hagel uit de lucht te schieten. Met kogels schieten vindt hij met het oog op de nabije bebouwing niet zo'n goed idee. Ook de nijlganzen op de akkers van een andere boer laten zich niet doden. Toch vindt de jager het niet erg om zonder buit terug te gaan. "Het klinkt misschien wat filosofisch, maar jagen is veel meer dan schieten, hoewel je zonder schieten natuurlijk niet kunt jagen."