In een boomtop doet een ezel zijn uiterste best een liedje te fluiten. In de schaduw van dezelfde boom zit een vogel. Vastgebonden. De tekening is het werk van Ali Ferzat, cartoonist uit Syrië. Een andere spotprent van zijn hand toont twee bataljons militairen, die elkaar over een ravijn beschieten. Wanneer het ravijn gevuld is met lijken, steken twee generaals over om elkaar de hand te schudden.

Ferzat tekent vanaf zijn veertiende politiek geëngageerde spotprenten. Vooral dictatoriale regimes moeten het ontgelden. De tekenaar betaalde een hoge prijs voor zijn eigen strijdlust. Zijn werk werd eerder verboden in Irak, Jordanië en Libië. Een jaar geleden werd Ferzat internationaal bekend na het tekenen van een zwetende Bashar al-Assad die een lift hoopt te krijgen van Kadafi in diens vluchtauto. Ferzat werd hierop door de Syrische veiligheidsdienst ontvoerd en zwaar mishandeld langs de kant van de weg gedumpt. Zijn vingers werden gebroken.

Het werk van Ferzat is, samen met dat van Arabische collega's, sinds kort te zien in het Amsterdamse Persmuseum. Onder de titel Chouf! Qra! (Kijk! Lees!) worden honderden Arabische spotprenten getoond. Niels Beugeling, hoofd collecties, zette de expositie op. 'Wat je hier ziet zijn tekeningen uit de Arabische wereld zélf. Niet het werk van westerse tekenaars dat meestal in onze kranten verschijnt.'

Het grootste gedeelte van de prenten werd eerder slechts gepubliceerd op Facebook. Met de expositie wil Beugeling cartoonisten een podium bieden dat hen in eigen land wordt ontzegd. 'Je moet je niet vergissen: De impact van spotprenten is in Arabische landen enorm. Politieke cartoons hebben daar een andere functie dan hier. Het is een teken van een verzet. Bovendien zijn de tekeningen, wegens het hoge analfabetisme, zeer populair.' Dat het vak van politiek cartoonist levensgevaarlijk kan zijn is duidelijk. Bijna alle tekenaars die in het Persmuseum worden geëxposeerd, zijn ondertussen gevlucht naar westerse landen.

De Iraakse Kifah al Reefi vluchtte na de Eerste Golfoorlog net als veel andere kunstenaars voor het regime van Saddam Hoessein. Vanuit Jordanië bleef hij tekeningen publiceren tot de Iraakse geheime dienst ook daar actief werd. Nu, 22 jaar later, zijn de traumatische ervaringen nog steeds te zien in zijn tekeningen. Een man leest de krant en wordt achter zijn rug gade geslagen door kille ogen. Een dirigent staat onder bedreiging van een pistool voor zijn orkest. De beelden zijn krachtig genoeg om cultuurverschillen te overbruggen. 'Tekeningen vormen een universele taal.' zegt Beugeling. 'Die begrijpt iedereen.'

Ferzat vluchtte na de mishandeling door de Syrische veiligheidsdienst samen met zijn gezin naar Koeweit. Zijn vingers zijn ondertussen genezen. Tegenover nieuwszender Al Jazeera liet de tekenaar weten niets aan strijdlust te hebben ingeboet: 'Ik ben geboren om cartoons te maken, om oppositie te voeren, om het oneens te zijn met regimes die slechte dingen doen. Dat is wat ik doe.'

Chouf! Qra! is tot en met 30 december te zien in het pop-up Persmuseum aan het Museumplein in Amsterdam.