'Kijken in de ziel' (NTR) is aan een nieuwe serie begonnen. Na psychiaters, voetbaltrainers, advocaten en politici, legt Coen Verbraak nu de arts onder het vergrootglas. Zijn methode is telkens dezelfde: als geïnteresseerde buitenstaander probeert hij door te dringen in de psyche van zijn gesprekspartner. Zijn vragen lijken van een soort die iedereen met enige intelligentie zou kunnen stellen. Als je op een feestje naast een arts zit, zou je, na een bedorven eiersalade, bijvoorbeeld hoopvol kunnen informeren: bent u in uw vrije tijd ook arts, of moet u de dokter in uzelf aanzetten?

De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat deze vraag niet van mezelf is, maar van Verbraak. Ik vond de formulering van zo'n grote schoonheid dat ik helemaal vergat naar het antwoord te luisteren. Moet u de dokter in uzelf aanzetten? Prachtig. Verbraak wil hetzelfde weten als u en ik, en daardoor is ook zijn vijfde reeks weer boeiend. Wat kan een arts voor me doen, en wat niet? Wat zijn z'n dilemma's? Kijkt hij anders naar de mensen in de kassarij dan anderen? En wat als hij zelf ziek wordt?

Verbraak vraagt het allemaal met een eerlijke betrokkenheid. Zonder scoringsdrift, maar wel oprecht nieuwsgierig. Hij maakt daardoor iets los bij zijn gasten. Ze vertrouwen hem en lijken ervan te genieten weer eens te kunnen filosoferen over die kernvraag die in de dagelijkse routine zo dikwijls ondersneeuwt: waartoe is de arts op aarde?

Neusje van de zalm
Voordeel is dat Verbraak telkens het neusje van de zalm aan tafel krijgt. Ook nu weer. Of het nu gaat om de huisarts, de chirurg, de internist, de neuroloog of de oncoloog, ze zijn allen van klasse. Empathisch, belangstellend en gericht op heel de mens. Kortom, het type dat je lang niet in elke spreekkamer aantreft.

Moeder
Met zijn, op het eerste gezicht, eenvoudige vragen weet Verbraak grotere thema's aan te roeren. Door oncoloog Hanneke van Laarhoven voor te leggen of ze haar eigen moeder als patiënt zou willen, dwingt hij haar hardop na te denken over ethische behandelgrenzen. Haar reactie - aanstaande maandag te zien - is 'nee', omdat ze voor haar moeder kastjes zou opentrekken die ze bij een ander dicht zou laten, terwijl haar moeder er niet beter van zou worden. Een antwoord dat verder reikt dan een inkijkje in de persoonlijke praktijkvoering, en zelfs, zo kan ik me voorstellen, zou kunnen leiden tot een verdere verdieping van de medisch-ethische discussie in de beroepsgroep.

Het recht om niets te mankeren
Niet zelden dwingt 'Kijken in de ziel' je na te denken over je eigen opvattingen. 'Wij' zijn het als een recht gaan zien om tot op hoge leeftijd niets te mankeren, maar 'wij' verstaan wezenlijk iets anders onder gezondheid dan medici.

Van Laarhoven (maandag): "Iemand met chronische kanker kan gezond zijn in zoverre hij in staat is een goed leven te leiden." We leven in een gemedicaliseerde samenleving, waarin zelfs dik-zijn tot ziekte is verklaard, klaagt chirurg Huug Obertop. "We hebben een gezondheidsideaal waar we snel vanaf moeten. Al dat getut."

Verbraak laat een noodzakelijke kanteling zien in het maatschappelijk denken over zorg, en dat is misschien nog wel zijn grootste verdienste. Want daarover heeft niemand het met z'n arts in de spreekkamer.