'Oude' media hebben het zwaar. Diverse Amerikaanse kranten, sommige met een lange geschiedenis, zijn al gesneuveld door teruglopende advertentie-inkomsten en toenemende concurrentie van internet en andere nieuwe media. Maar The New York Times, dat gewichtige nieuwsinstituut, dat zal toch niet omvallen?

Documentairemaker Andrew Rossi kijkt in 'Page One' een jaar lang rond op de redactie van de toonaangevende krant.

Een roeriger jaar had Rossi nauwelijks kunnen kiezen. WikiLeaks zorgde voor een wervelstorm in de internationale mediawereld, sociale media als Twitter namen een enorme vlucht, de iPad werd een begrip, de Times moest honderd werknemers ontslaan en tenslotte trad hoofdredacteur Bill Keller af. Rossi hing - in zijn eentje, zonder cameraploeg - maandenlang rond op de mediaredactie waar de gebeurtenissen binnen en buiten voor wisselende stemmingen zorgen.

Begin 2009 ging het zo slecht met de Times dat het einde nabij leek, vertelt Rossi, in Amsterdam ter gelegenheid van de Nederlandse première van zijn film tijdens het Idfa.

"Tot mijn verbazing leken sommige mensen dat vooruitzicht te vieren. Ik was op een feestje waar internetondernemers dingen zeiden als 'O, al die journalisten kunnen toch hun eigen website beginnen en gaan bloggen. Waar heb je nog grote instituten voor nodig, met een opiniepagina en centrale nieuwsgaring.' Mensen leken te dansen op het graf van oude media. Dat verbaasde me. Dit waren geen radicale types, maar goed opgeleide, verstandige mensen."

Het was voor Rossi aanleiding The New York Times te vragen 'vanaf de eerste rij' te mogen toezien hoe een krant nu eigenlijk wordt gemaakt, en te kijken of papieren nieuws werkelijk een overbodig anachronisme is geworden.

Wie de openingsbeelden van 'Page One' ziet, zou het wel denken: het productieproces behelst immense rollen papier, grote machines die drukken, vouwen, snijden, en tenslotte pakketjes kranten die per vrachtwagen worden gedistribueerd. Een romantisch ritueel, maar log en duur. Toch heeft het nog steeds waarde: het is juist dat papier dat lucratieve advertenties oplevert.

Uiteindelijk gaat het natuurlijk niet om de drager, maar om de inhoud. Door een aantal journalisten te volgen, verdiept Rossi zich in een vak dat nog even relevant is als altijd. De mediagenieke veteraan David Carr, vaste gast in publieksdebatten over de toekomst van media, doet wekenlang research voordat een artikel publiceerbaar is. De redactie vergadert uitvoerig over de vraag wat ze het beste kan doen met de militaire documenten die WikiLeaks in samenwerking met de krant openbaar wil maken. Is WikiLeaks in dit geval een bron, of een partner?

Plagiaatschandalen en reportages over Iraakse massavernietigingswapens die achteraf onbetrouwbaar bleken, hebben de status van de krant de afgelopen jaren schade toegebracht. Toch krijg je de indruk dat zorgvuldigheid, vasthoudendheid en geduld achter de schermen bepalend zijn voor wat wel het 'New York Times-effect' wordt genoemd: nieuws dat vandaag in de Times staat, duikt morgen op in kranten elders in de wereld, en via linkjes op Facebook en Twitter.

Bovendien valt het belang van een degelijke, vrije pers niet te onderschatten in een democratie, vindt Rossi, die in 2004 als producent betrokken was bij 'Control Room', een documentaire over de Arabische nieuwszender Al Jazeera. Ironisch, dat aan de ene kant van de wereld vrije media nog bevochten moeten worden, terwijl in het land van de democratie veel lezers niet meer willen betalen voor kwaliteitsnieuws. Decadent ja, beaamt Rossi. "We nemen het voor lief."

Daarom is hij blij met de reacties die de film losmaakt. "Veel mensen zijn verrast te zien hoeveel werk er in een krantenpagina zit. Dat was ik zelf ook, na een jaar."

DVD DOCUMENTAIRE | Page One: A Year Inside the New York Times | Living Colour Entertainment