Onder de naam Diaspora had deze maand het niet-commerciële alternatief voor Facebook het licht moeten zien. Het idealistische project staat op losse schroeven omdat een van de oprichters, de 22-jarige Ilya Zhitomirskiy, zaterdag thuis in San Francisco is overleden. De politie vermoedt dat het om zelfmoord gaat.

Het is een droevig einde aan een avontuur van vier studenten informatica aan New York University dat vorig jaar begon. Ze hadden het plan om een niet-commercieel sociaal netwerk op te zetten, als tegenhanger voor Facebook. Drie, vier maanden zou het kosten, dachten ze, om zo'n alternatief netwerk te bouwen. Ze hadden een paar duizend dollar nodig. De vier zetten hun plan op een website die bemiddelt bij het werven van fondsen. Het initiatief sloeg enorm aan; binnen een paar weken haalden ze 200.000 euro op en hadden ze tienduizenden fans wereldwijd.

Het studentikoze plan achter Diaspora was niet eens zo revolutionair, maar kwam in een stroomversnelling vanwege de wereldwijde verontwaardiging over Facebook dat de privacy-instellingen van de 750 miljoen gebruikers stiekem bleek te hebben veranderd om gerichter te kunnen adverteren. Facebook blijkt in staat om precies te volgen welke websites mensen bezoeken. De site aast op zoveel mogelijk privégegevens.

"De druk die op die jonge jongens lag was groot, de verwachtingen hoog. Ze begonnen als jochies die een kuil groeven in een zandbak. Ineens werd dat een kanaal waar grote schepen door moeten kunnen", zegt Kevin Kleinman, een Nederlander die Diaspora vanaf het begin volgt. Een van de vier studenten is onlangs al uit het project gestapt om verder te studeren. Van de oorspronkelijke oprichters zijn er nu dus nog twee over.

Wat Ilya Zhitomirskiy heeft bewogen een einde aan zijn leven te maken, is nog niet duidelijk. Zhitomirskiy is geboren in Rusland, maar emigreerde met zijn ouders als kind naar Amerika. In filmpjes op YouTube zien we een charmante, tengere jongen, die aarzelend uit zijn woorden komt. "Wij nerds zijn dol op sociale netwerken. We delen graag informatie. Maar die kwestie van privacy zit iedereen dwars. Privacy gaat erover dat het volstrekt helder moet zijn met wie je je informatie deelt."

De belangrijkste vernieuwende gedachte achter Diaspora is dat de gebruiker zijn of haar gegevens via iedere gewenste server kan delen. Bij Facebook gaat alle informatie die je aan je netwerk van vrienden en bekenden toevertrouwt altijd ook naar de Facebookservers in Amerika.

De meeste mensen die nu meedoen met de proefversie van Diaspora staan ingelogd op de Diasporaserver, zo'n 190.000. Zij hebben het afgelopen jaar geëxperimenteerd. Vanuit Duitsland, waar veel mensen zich zorgen maken over privacy, doet een grote groep Diasporaleden mee vanaf een eigen server. Ook in India is een actieve groep. In principe zou iedereen via een eigen kleine server met Diaspora-vrienden informatie kunnen uitwisselen.