Rijksarchivarissen moeten twee keer nadenken voor ze meewerken aan het postuum mormoons dopen van burgers. Dat vinden VVD, PvdA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Het CDA vraagt een Kamerdebat aan.

Trouw berichtte vorige week dat sommige regionale rijksarchieven geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten laten digitaliseren door leden van de mormonenkerk. Die dienstverlening is gratis en kan het archief een besparing van enkele tonnen opleveren. Onder meer het Gelders Archief ging met de kerk in zee.

Mormonen gebruiken de uittreksels om burgers postuum te dopen. Daardoor kunnen niet-kerkleden na hun dood alsnog mormoon worden. Bindend is het sacrament niet: volgens mormoonse theologie kan de overledene het aanbod in het hiernamaals afslaan. Ook de prinsen Claus en Bernhard en de koninginnen Juliana en Wilhelmina bleken postuum gedoopt te zijn.

Eigen verantwoordelijkheid
Volgens het CDA heeft de verantwoordelijke staatssecretaris Halbe Zijlstra onvoldoende duidelijk gemaakt dat de overheid niets met de doop te maken heeft. Zijlstra zegt in antwoord op Kamervragen van de Partij voor de Dieren dat het iedereen vrij staat om archieven te raadplegen en te digitaliseren. Wat een persoon vervolgens met die informatie doet, is zijn of haar eigen verantwoordelijkheid.

'Theoretisch gebazel', vindt Koopmans, die een Kamerdebat gaat aanvragen. 'Zijlstra begrijpt het niet. Overledenen hebben dan geen recht op privacy, er bestaat ook zoiets als respect. De overheid kan deze religieuze hocus-pocus niet voorkomen, maar ze kan wel zorgen dat ze er niet zelf aan bijdraagt.'

Occult en obscuur
'Je kunt deze samenwerkingen niet zo maar verbieden', vermoedt PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen. 'Maar we kunnen wel duidelijk maken aan de archieven dat samenwerking met de mormonenkerk ongewenst is.' Heijnen vindt het postume doopgebruik van de mormonenkerk 'occult en obscuur' klinken.

Tijdens het Kamerdebat moet duidelijk worden welke maatregelen Zijlstra kan nemen. CDA'er Koopmans: 'Wat mij betreft gaat hij deze samenwerkingen krachtig afraden. Misschien kunnen archivarissen een ethische code opstellen. En misschien moet de archiefwet ook gaan eisen dat archivarissen de levenssfeer van overledenen respecteren.'

Grondrecht
Volgens Martin Berendse van het Nationaal Archief kan Zijlstra de mormonenkerk niet weigeren. 'Iedereen moet de uittreksels van de burgerlijke stand kunnen opvragen, dat is een grondrecht. Archivarissen mogen niet zo maar bepaalde personen of partijen uitsluiten.'

Dat mormonen speciale toegang krijgen en in ruil daarvoor gratis een deel van de collectie digitaliseren, maakt volgens Berendse weinig verschil. 'Niet alleen mormonen krijgen speciale toegang', vertelt hij. 'Ook andere organisaties kunnen die aanvragen.'

Samenwerking niet verplicht
Volgens archiefspecialist Eric Hennekam maakt Berendse de zaak lastiger dan hij is. 'Archivarissen moeten inderdaad iedereen toegang geven tot de uittreksels. Maar ze zijn niet verplicht om met alle geïnteresseerde partijen samen te werken.'

De VVD roept alle provinciebesturen en gemeenten op de samenwerking met de mormonenkerk kritisch onder de loep te nemen. 'Dit is hun verantwoordelijkheid', weet VVD-Kamerlid Bart de Liefde.

'De archieven vinden het handig dat de mormonen geen geld voor hun diensten vragen, dat levert een mooie besparing op. Toch draait dit vooral om moraal. Iedere burgemeester en ieder provinciebestuur moet zich hier op bezinnen.'