Minister Liesbeth Spies van binnenlandse zaken moet de regionale rijksarchieven afraden om samen te werken met de mormonenkerk. Dat vinden onder meer CDA en de Partij voor de Dieren. Laatstgenoemde heeft Kamervragen gesteld.

Trouw berichtte dinsdag dat de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen gratis de geboorte-, huwelijks- en doopregisters van het Gelders Archief digitaliseert. Het Utrechts Archief heeft bedankt, het Overijssels Archief twijfelt.

De samenwerking is omstreden, want de kerk gebruikt de gegevens om overleden burgers postuum te dopen. Daardoor kunnen niet-kerkleden na hun dood alsnog mormoon worden. Bindend is het sacrament niet: volgens mormoonse theologie kan de overledene het aanbod in het hiernamaals afslaan.

De Partij voor de Dieren (PvdD) vraagt desondanks om opheldering bij minister Spies van binnenlandse zaken. Tweede Kamerlid Anja Hazekamp (PvdD) wil dat Spies onderzoekt van welke personen de mormonenkerk gegevens heeft ontvangen.

Ook moet de minister uitleggen waarom de archieven gegevens mogen delen met 'belanghebbende derden' zoals mormonen. Verder is de partij benieuwd hoe de samenwerking, die rijksarchieven honderdduizenden euro's kan besparen, zich laat rijmen met het recht op privacy.

Pseudo-ambtenaren
Dankzij de samenwerking met het Gelders Archief mag de mormonenkerk een grote hoeveelheid akten van Gelderse overledenen inscannen. Hazekamp vindt het 'zorgwekkend dat gelovigen als pseudo-ambtenaren toegang krijgen' tot de akten waarvan het geheimhoudings-embargo is verstreken.

CDA-Kamerlid Ger Koopmans voelt zich 'buitengewoon ongemakkelijk' bij de samenwerking tussen de rijksarchieven en de mormonenkerk. 'Spies moet de archivarissen laten weten dat mormonen de gegevens gebruiken voor postume doop', vindt Koopmans. 'Over de samenwerking moet ze een stevig en dringend advies geven: doe het niet.'

Onsmakelijke koppeling
De overheid kan de mormonenkerk volgens de CDA'er niet beletten om burgers postuum te dopen. 'Een stiekeme daad van een individu valt niet te voorkomen. Ik vind vooral de koppeling tussen gratis digitalisering en de uitwisseling van gegevens onsmakelijk. Die gegevens worden gebruikt zonder dat burgers daar zelf invloed op hebben. Op veel mensen zal dit overkomen als religieuze hocus pocus.'

De Rotterdamse gemeentearchivaris Jantje Steenhuis vermoedt dat een lichte aanpassing van jurisprudentie 'omstreden gebruik' kan voorkomen. 'De archiefwet stamt uit 1918 en stelt dat iedereen inzage moet kunnen krijgen in de akten', weet Steenhuis.

'Destijds betekende dat: burgers mogen akten opvragen in de studiezaal van het archief. De mormonenkerk gaat veel verder. Ze helpt de archivaris bij zijn taak en heeft duidelijk een eigen agenda: personen dopen die tijdens hun leven geen mormoon waren. Misschien kan de wet gaan voorschrijven dat de archivaris ook de persoonlijke levenssfeer van overledenen moet respecteren. Iemand postuum claimen voor je eigen religie is dan verboden.'

Internationaal karakter
Volgens Hazekamp (PvdD) heeft de kwestie juridisch gezien mogelijk een internationaal karakter. Mormonen bewaren de persoonsgegevens in hun eigen genealogische databank, die beheerd wordt in de Verenigde Staten. Hazekamp: 'Het is dus nog maar de vraag of ze überhaupt onder de Nederlandse wetgeving vallen. Ook daar moet duidelijkheid over komen.'

Nu kan in principe iedere burger worden gedoopt. Het is onmogelijk om bij de mormonenkerk vooraf bezwaar te maken, liet woordvoerder Hans Boom van de Nederlandse afdeling gisteren weten. Volgens Boom gaat de kerk de mogelijkheid van een doop-me-niet-register onderzoeken.

Een telefonisch of schriftelijk verzoek indienen om niet gedoopt te worden heeft volgens Boom geen zin. 'We gaan niet iedereen te woord staan. Daarvoor hebben we niet genoeg mankracht.'