Homoseksuelen werden in de jaren '50 niet alleen in katholieke instellingen gecastreerd. Het middel werd gedurende een aantal decennia ingezet om homo's, maar vooral pedoseksuelen te 'genezen'. Soms maakte het onderdeel uit van een tbs-behandeling. Katholieken waren sceptisch, maar zouden zijn bijgedraaid.

Dat blijkt uit onderzoek van de Amsterdamse historicus Theo van der Meer. NRC Handelsblad berichtte zaterdag over dergelijke castratiepraktijken. Tenminste één jongen, Henk Heithuis, zou daar slachtoffer van zijn geworden. Hij zou in de ogen van de katholieke psychiatrische inrichting die hem opnam 'een homoseksueel, een onbetrouwbaar persoon, een fantast en psychisch gestoord' zijn geweest.

Tussen 1930 en 1970 werden zo'n vierhonderd mannen gecastreerd, als onderdeel van hun tbr-behandeling (de voorloper van tbs). Volgens oude tellingen was veertig procent van hen homo.

Vooral pedoseksuelen
Tegenwoordig zou het grootste gedeelte van die castraten doorgaan voor pedoseksueel, vertelde Van der Meer in 2007 aan de Volkskrant. Velen waren zwakzinnig. Een aantal was gestraft vanwege seksuele omgang met jongens onder de 16 jaar. Minder dan twintig van de castraten voldeed aan de huidige definitie van een homoseksueel.

Kerken zagen de ingreep aanvankelijk niet zitten, benadrukt Van der Meer. Zij vonden dat de kerk niet mocht ingrijpen in de voortplanting - ook niet bij ontuchtplegers. Uiteindelijk zouden katholieke juristen en medici een uitweg hebben gevonden: de ingreep was gerechtvaardigd als iemand een zieke seksualiteit had. Kankerpatiënten mochten immers ook om medische redenen gecastreerd worden. Zo werd castratie 'verenigd' met de kerkelijke leer.

Therapie
De operatie ging door voor therapie, castratie moest vrijwillig gebeuren. Van der Meer: 'Die vrijwilligheid was natuurlijk betrekkelijk. Die mannen hadden de keuze tussen levenslange opsluiting en castratie. Er werd ook grote druk uitgeoefend. Ik kwam een geval tegen van een man die eenzaam werd opgesloten, om te bevorderen dat hij zich zou laten castreren.'

Ook de Britse regering experimenteerde met fysieke middelen. In vier gevangenissen kregen homoseksuelen schokken toegediend als ze langer dan acht seconden keken naar dia's van mannen, berichtte The Guardian in 1997. De krant kon destijds niet achterhalen hoe vaak de praktijken voorkwamen.

Artsen waren voorstander
Artsen van Nederlandse tbr-klinieken waren vaak groot voorstander van castratie. Van der Meer: 'Zij stonden ook voor een onmogelijke opgave. De inrichtingen waren overvol. Van behandeling was eigenlijk geen sprake. Bovendien stonden de artsen onder druk om elk jaar een flink percentage patiënten te ontslaan, zodat er ruimte was voor nieuwe delinquenten.'