Gelovigen van de rooms-katholieke kerk in Liempde zijn verbolgen. Hun pastoor weigerde vorige week een kerkelijke uitvaart te verzorgen van een man die koos voor euthanasie. Een collega-geestelijke mocht de plechtigheid ook niet leiden van de weigerpastoor. Vooral dat laatste steekt.

Een katholiek, zo stelt het kerkbestuur, verdient altijd een kerkelijke uitvaart in zijn eigen kerk. Twee vragen dringen zich direct op.

Wie is er eigenlijk de baas in de kerk?

Op het eerste gezicht lijkt het erop dat pastoor Norbert van der Sluis uit Liempde zijn macht overschatte. Hij nam eigenmachtig een beslissing waarvan hij wist dat een deel van zijn kudde in opstand zou komen. Had hij niet beter moeten luisteren naar de wens van het kerkbestuur, dat geen bezwaren zag in een uitvaartmis?

Nee, zegt kerkjurist en priester Ruud Huysmans met grote stelligheid, de pastoor handelde helemaal volgens het boekje. "Het kerkbestuur heeft als het om geestelijke zaken als deze gaat louter een adviserende rol. De pastoor moet dat advies wegen, maar hoeft zich er niet aan te houden."

Dat komt, vult collega-jurist Patrick Chatelion Counet aan, doordat een pastoor op lokaal niveau de eindverantwoordelijkheid heeft voor het beleid dat door de paus en zijn bisschoppen is uitgestippeld. "Wat betreft zijn morele keuze handelde deze pastoor helemaal volgens het beleid van de kerk, die euthanasie verbiedt. Juist als hij de dienst wél had geleid, had deze pastoor kerkjuridisch gezien wat uit te leggen."

Hoe is het verklaarbaar dat een pastoor uit het naburige dorp wel een viering hield?

Voor veel gelovigen is het moeilijk te bevatten. Hoe kan het, vraagt ook het kerkbestuur in Liempde zich af, dat er in de ene parochie wel ruimte is voor een begrafenis na euthanasie, terwijl dat bij hun pastoor tot een veto leidt.

Dat komt, zeggen de twee kerkjuristen, doordat in de interpretatie van de kerkelijke regels ruimte zit. Een pastoor heeft altijd de mogelijkheid zijn eigen autonome afweging te maken, in overeenstemming met zijn persoonlijke geweten.

Daarbij komt, merkt Chatelion Counet op, dat het wetboek van de kerk, dat wereldwijd geldt, niet specifiek is over een begrafenis na euthanasie. "Het is in dat geval aan de bisdommen om beleid te maken." Dat hebben de bisschoppen in Nederland gedaan.

In een richtlijn uit 2005 voor geestelijken, die de kerk niet openbaar wil maken, wijzen ze een kerkelijke uitvaart na euthanasie officieel van de hand. De regel hoeft echter niet zo strikt nageleefd te worden als in Liempde, leert navraag bij het bisdom Den Bosch. Er kunnen 'verzachtende omstandigheden' zijn.

De pastoor van Sint-Oedenrode, waar de overledene uit Liempde na acht dagen uiteindelijk zijn uitvaart kreeg, zag die: de kinderen van de man woonden in deze plaats. Kortom: gelovigen zijn afhankelijk van, zoals dat in kerkelijke termen heet, de 'pastorale wijsheid' van hun pastoor. "En die kan per situatie en per plaats verschillen", merkt Huysmans fijntjes op.

Toevallige aantekening

Het is niet bekend hoe vaak pastoors om hun geweten een uitvaartdienst weigeren te leiden. "Ze hoeven dit aan niemand te melden", weet kerkjurist Ruud Huysmans. "Het komt hooguit in een toevallige aantekening van de pastoor terecht." In 2007 berichtte Trouw over een pastoor die een uitvaart weigerde nadat gekozen was voor een zelfgekozen dood.