Dertigers moeten op tijd wakker worden

Deze waarschuwing van de Utrechtse socioloog prof. dr. Henk Becker, klinkt niet nieuw. Al begin jaren negentig wezen hij en andere wetenschappers op de grijze tijdbom die bij onveranderd beleid over zo'n vijftien jaar gaat ontploffen: dan dragen (jonge) werkenden meer dan twee keer zoveel lasten om de bejaarde ex-hippies te onderhouden.

Het is maar de vraag of zij dat willen. Doemscenario's zijn er al: pensioenen die niet uitbetaald kunnen worden, ziekenhuizen en verpleegtehuizen die geen geld meer hebben om 65-plussers te verzorgen. De verloren generatie (geboren tussen 1955 en 1970) mag als eerste de klappen opvangen. En dat terwijl, schrijft Henk Becker in zijn boek 'De toekomst van de Verloren Generatie', de dertigers maar net de gevolgen van de economische crisis te boven zijn.

Verloren generatie klinkt een beetje zielig. De term stamt uit begin jaren tachtig: de westerse economie stortte in, op cultureel gebied gebeurde er weinig vernieuwends en de kernbewapening stemde ook al niet vrolijk. Het begrip doemdenken was geboren. Sociologen vreesden lange tijd dat de jongeren zich - net als in de jaren dertig - in arren moede tot extreem-links of rechts zouden bekeren. Dat is niet gebeurd. Becker: “Het is een generatie van zoekers. Hun levens- en maatschappijbeschouwing halen ze uit andere bewegingen, zoals New Age. Ze hebben wel idealen, maar die zijn concreter. Geen luchtkastelen, zoals bij de protestgeneratie. Meer aandacht voor milieu en mensenrechten.”

De verloren generatie moest begin jaren tachtig genoegen nemen met lage salarissen en tijdelijke banen. Het vechten voor een baantje heeft een zekere 'ieder voor zich'-mentaliteit gekweekt, constateert Becker: “Ze houden niet van het delen van de macht. Ze wijzen de basis-democratie af, omdat ze weten dat het toch niet werkt.” Inmiddels profiteert ook de verloren generatie van de economische opleving. Driekwart heeft vaste voet op de arbeidsmarkt gekregen: dertigers zijn relatief hoog opgeleid én bereid hard te werken. Voor het kwart aan de onderkant ziet Becker het somber in: laag opgeleid en langdurig werkloos, lopen ze hun achterstand niet meer in.

Academici

Dat de meeste dertigers inmiddels hun draai in de samenleving hebben gevonden, wil niet zeggen dat alle leed geleden is. Becker: “Neem de universiteiten. Jonge academici kregen minder promotiekansen en hebben wel degelijk vertraging opgelopen in hun carrière. Natuurlijk is het frustrerend om erachter te komen, dat als je twintig jaar eerder was geboren, je hoogleraar was geworden in plaats van universitair docent.”

Een andere groep dertigers die het niet gemakkelijk heeft volgens Becker zijn de gezinnen met jonge kinderen. “Die voelen zich klemgereden. Vooral de vrouwen. Ze kampen met problemen in de kinderopvang en tegelijkertijd willen ze voor een deel van het gezinsinkomen zorgen.” Of neem de druk die ouders voelen om de goede beslissing te nemen in een tijd, waarin presteren zo'n beetje het hoogste goed is. Becker: “Ouders moéten goede scholen uitkiezen. En dat is tegenwoordig geen sinecure, gezien de toenemende agressie op de scholen.”

Financieel ziet de nabije toekomst van de verloren generatie er tamelijk zonnig uit. Veel babyboomers gaan met pensioen en maken plaats voor dertigers. Becker: “De dertigers gaan langzamerhand meer verdienen. Bovendien zijn er nogal wat kinderen van rijke ouders uit de glorieuze jaren. Die krijgen nu de erfenissen. In de hele westerse wereld worden momenteel miljarden overgedragen: ouders schenken regelmatig geld aan hun kinderen om successierechten te ontlopen.”

Ramp

Maar op langere termijn voorziet hij een ramp. “Als we de verworven rechten intact laten, dan stijgt de staatsschuld tot boven de 500 miljard gulden.” Dat laatste kan trouwens niet, omdat Nederland moet voldoen aan de EU-norm. Vooral de kosten van de vergrijzing zullen rond 2010 behoorlijk oplopen. Die komen terecht op het bordje van de dertigers van nu, omdat zij tegen die tijd het meest verdienen. Het kabinet heeft al besloten tot het vormen van een bufferfonds. In dat AOW-fonds wordt vanaf 1998 jaarlijks minimaal 1,5 miljard gestort om straks de extra AOW-uitgaven te dekken. Maar of dat genoeg is? Becker: “Volgens deskundigen moet dat minstens 15 miljard per jaar worden.”

De hoogleraar denkt aan 'betere' maatregelen: een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen en oudere mannen meer laten werken en beter opleiden. Ook moet de pensioenleeftijd omhoog. “Als je die ieder jaar met één maand verhoogt, krijgen mensen de kans om zich daar geleidelijk op voor te bereiden.” Maar het allerbelangrijkst vindt de socioloog dat er een maatschappelijk debat komt over de financiering van de oudedagsvoorziening. Dat is nodig, zegt hij, omdat zoiets de verloren generatie kan wakker schudden.

Fuik voor vrouwen

Becker: “Ik wil de dertigers van nu niet nodeloos ongerust maken. Maar ze moeten zich wel realiseren dat er volgende eeuw een heel ander plaatje ligt. Neem de gezondheidszorg. Het verzorgen van ouderen komt steeds meer in particuliere handen. En omdat mannen pretenderen dat ze daar geen verstand van hebben, zal er vooral een beroep gedaan worden op vrouwen. Ik hoop dat de vrouwen van de verloren generatie op tijd wakker worden en niet in die fuik zwemmen. Zij moeten nu alvast geld opzij leggen, zodat ze straks particuliere hulp kunnen inschakelen. In ieder geval moeten ze ervoor zorgen, dat ze niet meer dan een redelijk aandeel opbrengen.”

In Amerika zijn de eerste protesten al op gang gekomen. In de organisatie Lead or Leave hebben zich een kleine miljoen jongeren verenigd, die van de regering eisen dat de staatsschuld omlaaggaat. Zij willen domweg niet opdraaien voor de uitkeringen van de groeiende groep ouderen. In Nederland houdt het gros van de dertigers zich afzijdig van de strijd, die (binnen de PvdA) gevoerd wordt door de jongerengroep 'Niet Nix' en door de niet-partijgebonden stichting 'Alles begint bij niets'.

Toch voorspelt Becker dat ook de Nederlandse dertigers in actie zullen komen. “Ik denk niet dat er een politieke partij ontstaat. Maar ze zullen steeds meer pressie uitoefenen. Er zal heus een grote groep mensen bereid zijn om 500 gulden per jaar af te dragen aan een kleine, militante groepering. Die kan met steun van zo'n achterban wél iets bereiken. En ze zijn van belang hoor! Het CDA verloor de verkiezingen, omdat ze aan de AOW durfden te tornen. De ouderen worden nu poeslief behandeld. Geen enkele politieke partij durft zich eraan te branden. Ik denk dat de verloren generatie een soortgelijke move moet maken. Ze moeten met voeten stemmen, zich afwenden van partijen die hun belangen verkwanselen.”