Geen mens vindt dit een leuke mop

Lucas Hirsch in opstand tegen een op hol geslagen wereld

Een paar weken terug moest weer eens een voetbalwedstrijd staken omdat vanaf de tribunes het weinig verheffende 'Hamas, Joden aan het gas' klonk. Dichter Lucas Hirsch maakt in zijn derde bundel 'Dolhuis Natura Naturata' een toespeling op dit soort spreekkoren. Zoals hij ook een paar foute jodengrappen ten beste geeft. "Vanochtend gehoord op lijn 51 naar Amstelveen/ Hoe noem je een jood met een gasfles uit zijn rug?/ Een doe-het-zelver'.

Geen mens met enig historisch besef vindt dit een leuke mop, maar het is Hirsch niet om de lach te doen. Hij droeg zijn vorige bundel 'Tastzin' op aan een familielid dat Auschwitz niet overleefde. Alleen daarom al krijgt zo'n 'gebbetje' een andere lading.

Nee, er is iets anders aan de hand, Lucas Hirsch is boos: met bokshandschoenen staat hij afgebeeld op het omslag, dat verder een kale, omgeploegde akker toont met kunstzinnig vormgegeven, haveloze dieren van stro. Het is een illustratie van waar het in zijn poëzie om draait: de dichter die in opstand komt tegen de op hol geslagen wereld. 'Dolhuis' staat er in de titel niet voor niets: gekkenhuis.

De bankenfraude komt voorbij, de platheid van de televisie, perverse seks, kiloknallers, Patricia Paay. De bundel is zeer hedendaags en herkenbaar voor wie het nieuws volgt.

In vijf afdelingen (waarin ontkenning wordt gevolgd door protest, vechten, depressie en aanvaarding) stelt Hirsch verloedering aan de kaak en verval van mores. Hij is daarin ongemeen rauw, soms op het grove af, met behalve foute grappen, veel ongekuiste straattaal: pik, kut, rampetampen. Deze bundel is directer dan zijn beide voorgangers.

Ook het koningshuis moet het ontgelden, onder meer als hij waterboarding, de VOC, Máxima's Argentijnse afkomst en Willem Alexanders interesse in water in één vers bijeenbrengt. En besluit: "Ik ben trots op ons tolerante en o zo vergevingsgezinde landje/ Und wo ist mein Fahrrad?" Hirsch vertelt het op nonchalant ironische toon, die hij afwisselt met diepe verontwaardiging, en uiteindelijk een zekere berusting. Hij is geëngageerd.

Toch lukt het maar moeizaam om de lezer aan zijn kant te krijgen. Misschien omdat hij, als het gaat om hedendaagse maatschappelijke uitwassen, een vrij bekend deuntje zingt. Maar vooral omdat er, ondanks Hirsch' felheid, ondanks zijn preoccupatie met de Holocaust en de Joodse geschiedenis, weinig talige spanning is. Soms zijn de gedichten haast pamflettistisch: "Een democratie is een mogelijkheid te ontsnappen/ aan de vicieuze cirkel van verkeerd georganiseerde overheidsmacht/ en geen stelsel waarden en normen."

Vraag is of de gedichten los van de actualiteit interessant blijven. Maar over de toekomst van poëzie is 'Dolhuis' evenmin optimistisch gestemd: "Vergeet niet dat alles poëzie is vandaag de dag/ Dat alle poëzie vandaag de dag vergeten wordt'.

Lucas Hirsch: Dolhuis Natura Naturata. De Arbeiderspers, Utrecht; 71 blz. € 16,95