Bouwfraude klaar als een klontje

AMSTERDAM - Wat valt er nog te verwachten in de bouwfraudezaak? Welke taak ligt er nog voor de parlementaire commissie die de bouwfraude in een enquêteprocedure onderzoekt? Wat is er voor voorzitter M. Vos nog boven water te halen?

Vandaag maakt de enquêtecommissie bekend hoe ze vanaf donderdag aan de slag gaat. Dan komt het parlementaire onderzoek in de volgende fase: de openbare verhoren. Maar door mediaberichtgeving is inmiddels duidelijk hoe de vork in de steel zit. De bouwsector zelf heeft de laatste dagen de laatste restjes twijfel weggenomen door de beschuldigingen toe te geven, vlak voor de publiekelijke waarheidsvinding. Het is gegaan zoals het tv-programma 'Zembla' afgelopen najaar naar buiten bracht. Het lijkt er sterk op dat de commissie niet veel meer rest dan het invullen van de grote lijnen met details.

Ad Bos, ex-directeur bij aannemer Koop Tjuchem, slingerde de zaak aan door een schaduwboekhouding van zijn voormalige werkgever in de openbaarheid te brengen. Nauwgezet blijkt eruit hoe de bouwbedrijven jarenlang de Mededingingswetgeving aan hun laars lapten. Door geheime afspraken werden bouwopdrachten onderling verdeeld. De opzet van een aanbesteding op een bouwproject (elk bedrijf brengt een offerte uit zónder te weten wat de concurrent doet) werd structureel gefrustreerd door geheime bijeenkomsten van de bouwbedrijven. Vrolijk werd vergeleken wat de concurrenten bij elkaar gerekend hadden.

Maar erger is dat de bouwwereld (enkele) ambtenaren bereid wist te vinden (tegen een vergoeding, een reisje of een 'nieuwe keuken') om door te fluisteren hoeveel een gemeente of de rijksoverheid overhad voor een bepaald bouwproject. De bouwonderneming die de opdracht ging uitvoeren kon daardoor de prijs ophogen tot vlak tegen de kosten;raming van de overheid aan. De overwinst werd vervolgens verdeeld onder de bouwers die de opdracht aan de concurrent 'weggaven'. Dit frauduleuze spel, in de sector treffend 'Italianen' genoemd, maakte iedereen blij, behalve de belastingbetaler.

Na de uitzending van 'Zembla' is er nog een moment getwijfeld aan de authenticiteit van de boekhouding van Bos. Die twijfel was echter snel weggenomen, toen bleek dat justitie er voldoende aanleiding in zag grootscheepse invallen te doen bij de grote bouwbedrijven. Sindsdien is de zaak duidelijk en is er dan ook niets baanbrekends meer aan het licht gekomen. Het nieuws dat zo nu en dan de krantenkolommen haalde, was weinig meer dan een nadere invulling van het eerder helder geworden patroon.

En de laatste week voor de openbare verhoren, kwamen er dan ook enkele bekentenissen van de sector zelf. Een oud-topman van bouwer HBG liet weten op de hoogte te zijn geweest van de voortslepende fraude. En dit weekend maakte ook Elco Brinkman, voorzitter van de koepel van bouwbedrijven AVBB, zijn kniebuiging voor de waarheidsvinding. De kern van zijn verhaal: alles wat er wordt beweerd, klopt.

Het ligt aldus weinig voor de hand dat de verhoren spectaculair nieuwe feiten gaan opleveren. De commissie zal kijken naar hoe het kon gebeuren, wat is er naar de letter van de wet misgegaan bij de aanbesteding van bouwprojecten. Daarnaast is er de vraag hoe de sectorbrede fraude zolang kon voortduren zonder dat iemand iets opmerkte. Uiteindelijk zal het belangrijkste werk zijn: met goede aanbevelingen komen voor een hervorming van het ingewikkelde aanbestedingsstelsel. Waarbij natuurlijk de regels van de EU het kader vormen.

De kans is groot dat het een zeer technische, gedetailleerde enquêteprocedure wordt. En daarmee mogelijk een beetje saai.