Van twee walletjes

De staatsrechtelijke uitkomst van de politieke crisis laat zich kort samenvatten: het kabinet-Balkenende minus twee ministers van LPF ontbindt de Tweede Kamer en schrijft vervroegde verkiezingen uit. Intussen doen de demissionaire bewindslieden 'al datgene wat zij in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk achten'.

Maar hoe eenvoudig ook, deze uitkomst is niet één, twee, drie te rijmen met de oorzaak van de val van het kabinet. Die oorzaak was tweeledig. De meerderheid van de ministers zegde het vertrouwen op in de ruziënde ministers Heinsbroek en Bomhoff van de LPF, de fractieleiders van CDA en VVD hadden er vervolgens geen fiducie meer in dat de coalitie met de LPF nog wat zou worden. Die politieke conclusie was volkomen begrijpelijk. Het had in lijn daarmee gelegen als CDA en VVD een rompkabinet hadden gevormd, met de opdracht verkiezingen uit te schrijven.

Politiek schept het een onduidelijke situatie dat de zeven overige LPF-bewindslieden zijn blijven zitten. Weliswaar stonden zij achter de verwijdering van Heinsbroek en Bomhoff uit het kabinet, maar dat was maar een deel van het probleem. CDA en VVD zegden hun vertrouwen in de LPF in al haar geledingen op, zodat het consequent was geweest als de LPF-bewindslieden waren opgestapt en CDA en VVD samen een interim-kabinet hadden gevormd.

Deze partijen kunnen weliswaar aanvoeren dat de breuk niet is veroorzaakt door een inhoudelijk politiek conflict, zodat het ook niet nodig is een scherpe breuklijn te markeren, maar onduidelijk is de toestand wel. Nu wordt toch de indruk gewekt dat er met een deel van de LPF, onder leiding van de ministers Nawijn en De Boer, wel valt te regeren. Premier Balkenende versterkte die indruk nog met het uitspreken van zijn intentie op financieel-economisch terrein nog zoveel mogelijk van de kabinetsplannen te verwezenlijken. Dat verdraagt zich slecht met de eerdere conclusie van de premier 'dat er met de LPF niet langer daadkrachtig valt te regeren'. Geen wonder dat de LPF-bewindslieden op initiatief van Nawijn bij de koningin aandrongen op een lijmpoging. Dat was vanuit de geschapen situatie niet zo onbegrijpelijk, eigenlijk vooral logisch. CDA en VVD wekken daarentegen de indruk dat ze van twee walletjes willen eten.