Soldaatje

De eerste theorieën over de menselijke psyche zijn ver voor onze jaartelling op het slagveld ontwikkeld. Op vriendelijk verzoek van een der omstanders was ook toen nog nooit iemand de loopgraven ingegaan voor een oorlog inclusief de kans zelf het loodje te leggen.

Daartoe moet je nu eenmaal een bevel geven dat niet genegeerd kan worden, althans, negeren kan altijd maar dan krijg je standrechtelijk meteen de kogel. Het hielp de bevelvoerder wanneer hij zo'n bevel niet aan één man hoefde te geven, die kon nog vervelend gaan doen, maar meteen aan een hele groep. Dus moest er hard, duidelijk en kortaf geschreeuwd worden met als gevolg dat de bangeriken niet meer durfden te protesteren, terwijl die met de grootste bek natuurlijk meteen de loopgraven in doken. Ook niet handig met zoveel man tegelijk, dus toen is het marcheren bedacht. Het zit allemaal zo simpel in elkaar.

Om te laten zien wie de baas is bedachten ze kleurige strepen en enig goudwerk in de kleding. Een officier zonder uniform leek gewoon een drogist. Wie de meeste versieringen had, was en is nog steeds de baas. Om het hanteerbaar te houden werd gezorgd voor heel veel lieden van de laagste rang, de soldaten, het voetvolk. En heel weinig van de hoogste rang, de opperofficieren die ver achter de linies in een veilige bunker doorgaven wie waar moest gaan vechten. Moed en kennis zijn twee verschillende dingen. Zo kwamen er vanzelf andere rangen: want een bevel moest een lange weg afleggen voor het bij de soldaat was. Het leger was áf omstreeks het jaar nul. De sensationeelste wijziging werd begin van de vorige eeuw aangebracht. Door snelle verbeteringen aan wapens en verrekijkers bleek het onhandig om als voetballers in kleurige pakjes ten oorlog te trekken. Vriend en vijand allemaal groen? Allemaal groen, maar wel goed bij elkaar blijven mannen -en dat is een order.

Achttien maanden dienstplicht hebben aanvullend geleerd dat een organisatie niet intelligent wordt van zo'n opbouw. Dat is nog steeds zo, blijkt uit de Srebrenica-enquête en uit de zaak-Ovaa-Spijkers. De hoogste in rang krijgt de medailles, de laagste de schuld. Nog 'n geluk dat we al vijftig jaar niet meer op eigen kracht hoeven te vechten.