Lancaster

In Siberië, bij Maasbree, ligt sinds 1943 een Lancaster bommenwerper onder een maïsveld. Nu moeten er kassen komen. Deze week begon de opgraving. Deel 2: De scherf.

De scherf is een paar handen groot. De butsen maken het moeilijk om zien, maar hij staat wat bol, wat kan kloppen als het een stuk is van een rond ding, zo groot als een wachthuisje. Een 4000 ponds bom.

De vondst van die scherf verandert alles in het beeld dat de bergingsofficier van de luchtmacht, kapitein Hans Spierings, zichzelf en zijn manschappen schetst van wat er gebeurd is op 9 januari 1943. In één klap, als het ware, verheft die Lancaster zich uit de zandgrond waar hij zich met bom en al diep in geboord zou hebben, en komt hij plat in het veld te liggen, met driekwart van de brandstof voor een retour Essen in brand, plus de brandbommen, plus die grote bom.

De scherf heeft rechte randen en scherpe. Het verhaal krijgt diepte. Recht is: gebroken. Scherp is: gesprongen. Kan het allebei zijn gebeurd? Dat de mantel van de bom is gebroken bij de crash, plaatselijk gesmolten door de brand (verkleuringen) toen alsnog gesprongen?

,,Ik zeg niet dat het zo ís, zegt Spierings, die op basis daarvan gisteren het terrein al schoon verklaarde. ,,Je probeert een verhaal te maken van wat er gebeurd is.''

Hij vindt steun in wat een ooggetuige vertelde. ,,Gisteren kwam hier een mijnheer met een stok. Die herinnerde zich dat er om middernacht, uren na de crash, een knal was die op twee kilometer ruiten deed springen. Ik geloof die mijnheer. Dat is wat je krijgt bij een dunne-mantelbom, gemaakt om een schokgolf te veroorzaken.''

De gemeente Maasbree, opdrachtgever van de ruiming, noch de luchtmacht had de mijnheer met de stok gesproken voor de dure graafpartij begon die ze in het andere geval misschien achterwege zouden hebben gelaten. ,,Dat zie je nou áltijd, zegt Spierings goedgemutst. ,,Je kunt vragen en onderzoeken wat je wilt, maar pas als de berging begint, komen de mensen met hun verhalen aanzetten.''