Feest van de democratie

De voortdurende WAO-ellende. Het migrantenvraagstuk. De veiligheid op straat. Tot voor kort kon de politieke elite met uitspreken van de juiste codewoorden al dit ongerief moeiteloos neutraliseren, de paarse meute keurig in het gareel houden en het kiezersvolk nog tevreden stellen ook. Maar sinds een maand of wat is met de verschijning van slechts één persoon de meute het spoor bijster geraakt. Zenuwachtig jakkert men in het rond, er worden grommende uitvallen gedaan en zelfs raadsverkiezingen van vandaag (die toch over lokale problemen gaan) ziet men tegemoet als de dag des oordeels.

Hoe kon een vastberaden meute zo radeloos worden? Een snel aan populariteit winnende variant is dat het aan Paars zelf ligt. Het is Wim die Pim heeft gebaard, concludeert de schrijver van het beroemde essay over het multiculturele drama, Paul Scheffer (NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag). En omdat hij al evenmin enig heil verwacht van politieke bewegingen die zich van dit onbehagen meester hebben gemaakt, heeft Scheffer besloten op vijftien mei gewoon thuis te blijven. Het uitbrengen van een lokale stem vandaag kan er kennelijk nog net op overschieten.

Ik kan een eind met hem meegaan. Paars was een tijd van groeiende private welvaart, maar die ging gepaard met toegenomen publieke armoe. Kok heeft deze gemakzuchtige tijdgeest wel getemperd, maar zeker niet weersproken. De politieke klasse toonde zich bovendien onmachtig om essentiële zaken aan te pakken, zoals de WAO, maar denk ook aan de bouwfraude, de doorgeslagen gedoogcultuur, de hbo-fraude en de bolletjesslikkers. Maar anders dan Scheffer denk ik dat dit Paars de das niet heeft omgedaan.

Veel belangrijker is de onmacht die het tentoonspreidde toen op 11 september de Twin Towers werden weggevaagd en Bush het terrorisme de oorlog verklaarde. Die gebeurtenissen eisten een doortastend antwoord. Niet alleen hoe wereldwijd het terrorisme aan te pakken, maar ook een binnenlands antwoord. Elf september zette hier het migrantenvraagstuk op scherp. Op beide punten liet Paars de kiezer echter in de steek. Er was gezeur of onze F16's nu wel of geen bommen mochten gooien en voor het overige dacht men met een sluitende begroting de zaak wel voor elkaar te hebben.

Wat zich hier openbaarde, was gebrek aan vechtlust. Paars schijnt te denken dat macht een vanzelfsprekend goed is. Dat je macht bij elkaar kunt polderen en voor het overige met goed beheer kunt volstaan. Macht moet echter bevochten worden en om dat gevecht aan te kunnen gaan moet je weten wat de frontlinies zijn. Tegen wie of wat je je pijlen moet richten. Misschien wel tegen de gemakzucht van het marktdenken, met in zijn kielzog die albedillende interim-managers. Misschien wel tegen de onredelijkheid van het onbehagen van veel burgers, die aan de ene kant hun gang willen gaan, maar aan de andere kant steen en been klagen als het fout gaat. Paars zag er echter vanaf de frontlinies helder te maken. Het leek ook niet nodig, tot de 11de september zich aandiende en burgers het onbehaaglijke gevoel besloop dat Paars met lege handen staat. Vanaf die datum begon ook de onstuitbare klim van Pim.

Welke conclusie moeten we hieruit trekken? Scheffer blijft thuis. En mijn collega Goslinga vroeg zich ook al vertwijfeld af of de verkiezingen nog wel het feest van de democratie genoemd mogen worden (de Verdieping, 2 maart). Ik kan beide heren geruststellen. Op 15 mei zal er in huize Breedveld stellig taart gegeten worden. Want ik ben er rotsvast van overtuigd dat er op die dag wel degelijk wat te kiezen zal zijn. Vandaag al lokaal en op 15 mei nationaal. En wel om de simpele reden dat de huidige situatie partijen dwingt alsnog stellingen te betrekken aan de frontlinies. Wat onwennig nog en Kok zelfs wat narrig. Maar ze gaan naar het front. Zo werkt democratie.