Afschaffing huisbelasting slecht voor dualisme

Het nieuwe kabinet wil de onroerende-zaakbelasting afschaffen. Dat voornemen staat haaks op een ander streven van de nieuwe coalitie om de gemeentelijke politiek te verlevendigen. Wie meer dualisme wil in de gemeenteraad, moet de gemeenten niet nog afhankelijker van het Rijk maken.

Met het afschaffen van de onroerende-zaakbelasting voor particulieren heeft de VVD zijn zin gekregen. Op het eerste gezicht lijkt het natuurlijk aantrekkelijk. Burgers raken verlost van een belasting op hun huur- of woonhuis. De als willekeurig ervaren verschillen tussen gemeenten verdwijnen. Maar de gemiddelde burger schiet er weinig mee op. Gemeenten worden volgens het regeerakkoord immers gecompenseerd voor de terugval in inkomsten. Ze zullen meer geld krijgen uit het Gemeentefonds. Dat fonds wordt gevuld met belastinggeld. Voor de meeste burgers worden de totale lasten derhalve niet minder.

Voor de gemeentelijke politiek is afschaffing van de huisbelasting zonder meer dramatisch te noemen. Gemeenten zijn in het Nederlandse staatsbestel geen verlengstukken van het Rijk. Zij voeren een eigen 'huishouding' en beslissen zelf over hoe hun gemeente is ingericht. Gemeenten hebben een eigen volksvertegenwoordiging (de gemeenteraad) en eigen bestuurders (burgemeester en wethouders). Elke gemeente heeft ook een begroting die jaarlijks wordt vastgesteld. Dit betekent dat in elke gemeente politiek wordt bedreven, waarbij mede over de inzet van publiek geld wordt besloten.

Het grootste deel van de inkomsten van gemeenten komt al van het Rijk. Hoeveel geld een gemeente krijgt, is een zaak van de Haagse politiek. Politieke afwegingen binnen een gemeente spelen daarbij geen rol. Gemeenten mogen daarnaast zelf enkele belastingen heffen, zoals de onroerende-zaakbelasting, hondenbelasting en toeristenbelasting. De hoogte daarvan stellen ze, binnen zekere grenzen, zelf vast. Dat geeft ruimte voor eigen keuzes. Een middelgrote stad als Groningen haalde vorig jaar ruim 22 miljoen gulden binnen aan onroerende-zaakbelasting van particulieren.

Volgens het regeerakkoord krijgen gemeenten nu minder vrijheid om de omvang van de vrij besteedbare middelen te bepalen. Zij dreigen zo onder curatele gesteld te worden van de Haagse politiek. Aan de gemeentelijke autonomie wordt daarmee op niet mis te verstane wijze afbreuk gedaan. Dat staat ook nog eens haaks op de in het regeerakkoord uitgesproken wens om minder van bovenaf te regelen en keuzevrijheid als belangrijk vertrekpunt voorop te stellen. Bovendien doet zich de vraag voor hoe één en ander zich verhoudt tot invoering van het dualisme op lokaal niveau. Die omvangrijke operatie was toch bedoeld om de gemeentelijke politiek te verlevendigen? Kennelijk is de nieuwe coalitie van CDA, VVD en LPF van opvatting dat lokale politiek niet mag gaan over de omvang van de financiële middelen van de gemeente. Dit nieuwe kabinet ontneemt gemeenten hun financiële autonomie en helpt daarmee de gemeentelijke politiek om zeep.

Mr F. de Vries is verbonden aan de vakgroep staatsrecht en internationaal recht van de Rijksuniversiteit Groningen en gemeenteraadslid voor de PvdA in Groningen.