Van voedselpot tot school voor lopers

Met een officieus wereldrecord op de halve marathon toonde Susan Chepkemei deze maand haar exceptionele loopvermogen. Morgen start de Keniaanse in de 'hele' van Rotterdam, waar ze in 1999 als tweede finishte. Maar dat is niet de voornaamste binding met Nederland. Chepkemei is pleegdochter van de Limburgse schrijver Ton van Reen. Diens zoon David is haar verloofde en trainer.

MAASBREE - De vanzelfsprekendheid van zowel presteren als berusten verbaast David van Reen nog altijd. Hij ziet zijn Keniaanse verloofde Susan Chepkemei Kapkama sneller lopen dan welke andere vrouw ooit eerder deed. En stelt de lijdzaamheid vast waarmee op een Ethiopische atletiekbaan een voetbreuk wordt geaccepteerd.

,,Sterven hoort in Afrika bij het leven'', zegt de Limburger. ,,Met een blindedarmontsteking ben je ten dode opgeschreven'', dus wie ziet het drama van dat blootsvoets lopende talent op de baan van zand en keien?

David van Reen dus, wiens leven met Afrika is verbonden nadat hij in de voetsporen is getreden van zijn vader, schrijver Ton van Reen. Die de afgelopen dertig jaar meer deed dan reizen door het continent dat hem fascineert.

De professie van missionaris, waarvoor hij door familie was voorbestemd, is het nooit geworden. Het werk dat hij voor Afrika doet is er wel nauw aan gerelateerd. En niet alleen vanwege het baanbrekende werk dat hij verrichtte samen met zijn vrouw Corrie, door als eerste Afrikaanse literatuur in het Nederlands uit te geven.

Twee van zijn vele reisdoelen zijn voor dit verhaal over lopen van belang. Het eerste is Kapenguria (Kenia), waar een vriend, wijlen Hans Wouters, samen met zijn vrouw een dokterspraktijk had. Die een gebied bestreek zo groot als Nederland. Daar ontfermde Ton van Reen zich over de familie Kapkama. Een van de 29 kinderen uit dit gezin van een man met vijf vrouwen is Susan Chepkemei, nu een atlete van wereldklasse. En verloofde van David van Reen, haar trainer.

De tweede locatie betreft het Ethiopische Lalibela, plaats van de fameuze in de rotsen gehouwen kerken. Waar Van Reen een sociaal project startte voor de allerarmsten waarover David zich heeft ontfermd. Net als zijn vader in Kenia, kocht hij er een huis voor een arm gezin.

In Kapenguria zette Wouters zich in voor de achtergestelde vrouwen. Hij streed tegen de besnijdenis en stimuleerde vrouwen voor zichzelf op te komen. Toen hij zag dat Keniaanse atleten internationale roem oogstten, begon hij een loopschool voor vrouwen. In navolging van de Ierse pater Colm O'Connell, die op zijn wereldberoemde St. Patrick's High School in het op anderhalf uur reizen gelegen Iten Afrikaanse talent ontwikkelde.

Ton van Reen wil postuum iets rechtzetten. Een deel van het eerbetoon aan O'Connell, komt Wouters toe. ,,Wouters, die met O'Connell bevriend was, is de grote promotor geweest van de Keniaanse vrouwenatletiek. De doorbraak van talenten uit Kapaguria was zijn verdienste. Bij hem ligt de voorgeschiedenis van Susan.''

Susan Chepkemei (25) kwam als twaalfjarige naar Nederland. Nog onbewust van haar capaciteiten won zij de AMC-loop, de jaarlijkse wedstrijd ten behoeve van medische projecten in Kenia. Haar talent heeft zij op traditionele wijze ontwikkeld, hardlopend van en naar school door onherbergzaam terrein. Onder leiding van de door Wouters aangestelde Anthony Otieno en later samen met David van Reen besteeg ze de wereldtop.

De doorbraak tekende zich in 1999 af toen ze in Berlijn drie tellen verwijderd bleef van het officieuze wereldrecord 25 kilometer. De echte sensatie bleef uit omdat toenmalig coach en manager Volker Wagner zijn freewheelende pupil tussentijden onthield. Zilver bij de WK halve marathon en brons bij de WK cross bevestigden haar status.

Een stressfractuur hield Chepkemei vervolgens een halfjaar op non-actief. David van Reen wijt de klacht aan 'pure overbelasting', opgelopen in het trainingscentrum van Nairobi. Waar driemaal daags werd getraind.

Nu is Chepkemei terug, sterker dan ooit. In januari won ze de halve marathon van Egmond met nimmer vertoonde overmacht; in Lissabon bleef ze begin deze maand op dezelfde afstand liefst 59 seconden onder de tot dan toe beste wereldtijd van de Japanse Masako Chiba.

In de woning van haar Nederlandse pleeggezin in Maasbree is ze karig met woorden. Maar met het weinige dat de 45 kilogram lichte atlete verbaal geeft, maakt ze duidelijk dat bescheidenheid niet het juiste uitgangspunt is. ,,Ik ben niet verrast door mijn prestaties. Ik had me voorgenomen sterker terug te komen. Ook al is dat zwaar en soms pijnlijk. Als ik na een marathon finish, dank ik God dat ik het heb gehaald. Maar het is vooral geloof in eigen kunnen dat maakt dat je ver komt.''

Door haar succes heeft Van Reen de steun aan het pleeggezin kunnen staken. Met de inkomsten uit lopen onderhoudt Chepkemei haar familie nu zelf. Voor haar moeder kocht ze een stenen huis met een stukje grond. Het geld dat ze onlangs in de Parelloop verdiende, schonk ze aan het Ethiopische project van haar verloofde. Ook in Lalibela vormt lopen een onderdeel van de hulp. Niet direct met het oog op nieuwe roem, hoe makkelijk die in Afrika ook een hoop ellende kan wegvagen. Meer is het jongeren een doel te geven.

Wat begon met het instellen van een voedselpot is uitgegroeid tot een school, een eetgelegenheid, steun aan vijftien gezinnen en een programma voor blinden. Voorts bestaan in de plaats waar de meeste van de 10000 inwoners nog op een koeienvacht slapen, plannen voor het installeren van computers met internetverbinding.

Viermaal per jaar is David van Reen enkele weken in Lalibela om het project te begeleiden. En om de dertig atleten te trainen. ,,Ik was coach tijdens een wedstrijd tegen acht andere steden. Het is slikken als je ziet dat al onze tegenstanders blootsvoets rennen op een baan van zand en stenen. Niemand die zich druk maakte toen een succesvolle loper zijn voet brak.''

Het is de gelatenheid die de Van Reens in alle geledingen van de maatschappij zien. Ze zeggen er niet over te willen oordelen, maar stellen vast dat het er aan initiatief ontbreekt. Lalibela zou met zijn 'achtste wereldwonder' volgens Ton van Reen een goudmijn kunnen zijn.

,,Ter plekke wordt niets aan promotie voor toeristen gedaan. Als tijdens droogte een kraan lekt, komt niemand op het idee er een emmer onder te zetten. Zo vindt op het platteland het succes van Haile Gebrselassie en Gete Wami geen navolging. Terwijl dat in geschiedenisboekjes op de scholen te lezen is.''