Bosnische Kroaten verzetten zich

Militairen van de internationale vredesmacht Sfor vielen deze week opnieuw een bank van de Bosnische Kroaten binnen. Sfor zegt dat de bank het Kroatische separatisme financiert. De spanning in Bosnië loopt hoog op.

KISELJAK - De foto van Franjo Tudjman in de kamer van de wachtcommandant spreekt boekdelen. De geest van de overleden, ultranationalistische ex-president van Kroatië waart nog steeds door de Kroatische gebieden in Bosnië-Herzegovina.

Kiseljak is een overwegend Kroatische stad midden in het moslimgebied in Centraal-Bosnië. In de kazerne aan de rand van de stad heerst de stilte van het kerkhof. Slechts een handvol soldaten bewaakt de poort. De overige militairen hebben enkele weken geleden gehoor gegeven aan de oproep van de Kroatische politieke leiding in Bosnië de barakken te verlaten.

In het toch al verdeelde land hebben de Kroaten een frontale aanval gelanceerd op de internationale autoriteiten in de hoofdstad Sarajevo. Ze vinden dat ze in Bosnië veel te weinig te vertellen hebben, dat de VN-bestuurder Wolfgang Petritsch voortdurend de moslims bevoordeelt, en dat hij Kroaten die niet door de bevolking zijn gekozen benoemt op regeringsposten. De drijvende kracht achter de rebellie is Ante Jelavic van de Kroatische Democratische Unie (HDZ), de partij van Tudjman die in Kroatië zelf niet veel meer voorstelt maar onder Bosnische Kroaten nog zeer populair is.

Na lang wikken en wegen besloot Petritsch begin maart stokebrand Jelavic te ontslaan uit het collectieve presidentschap van Bosnië. ,,Jelavic is alleen geïnteresseerd in de nationalistische en criminele elementen in zijn eigen partij'', vindt de VN-bestuurder. Directe aanleiding was een bijeenkomst van de door de HDZ gedomineerde Sabor -een niet erkende nationale raad van Kroaten in Bosnië- waarin werd besloten te breken met alle instituties van de Moslim-Kroatische Federatie. De federatie vormt samen met de Servische Republiek Bosnië-Herzegovina. En dus werden Kroatische belastingafdrachten aan Sarajevo stopgezet, verlieten veel Kroaten het federale politiekorps en verlieten achtduizend Kroatische militairen het federale leger.

Ook de wachtcommandant in Kiseljak heeft zijn loyaliteit opgezegd. ,,Ik ben Kroaat'', zegt hij, ,,Wat mijn officieren mij opdragen en wat de Sabor mij opdraagt, voer ik uit.'' Op zijn schouder prijkt de Kroatische vlag; het embleem van de Moslim-Kroatische Federatie heeft hij verwijderd.

In een kamer naast de zijne huist een kleine eenheid van Sfor, de multinationale vredesmacht in Bosnië, die moet controleren of de Kroaten er niet stiekem met de wapens vandoor gaan. En enkele deuren verder hebben zich twee vrijwilligers van de Associatie van Invalide Oorlogsveteranen (Hvidra) genesteld. Deze sterk aan de HDZ gelieerde organisatie staat vaker bij conflicten vooraan. Ivica Remic en Nikica Bosnjak zitten er op verzoek van de gemeentelijke 'crisisraad' van Kiseljak, een parallel gemeentebestuur dat de autoriteit van Sarajevo niet meer erkent. Remic en Bosnjak zeggen zich derderangsburgers te voelen, vooral omdat Petritsch met zijn beslissingen ,,iedere keer ontkent dat wij onze eigen politici kunnen en willen kiezen''.

Volgens (moslim-)kranten in Sarajevo zou een groot deel van de Kroatische militairen inmiddels terug willen naar hun kazernes. ,,Moslimleugens'', weten Remic en Bosnjak. Slomo Helenio denkt daar echter anders over. Hij was als beroepsmilitair gelegerd in Kiseljak en zit nu thuis. Helenio vertelt hoe twee weken geleden zijn eigen officieren hem vertelden de kazerne te verlaten. ,,We kregen geen uitleg, ik heb niets gevraagd'', zegt hij. ,,Ik had nooit gedacht dat de politiek zich ook op het leger zou richten.''

Kort daarop kwam het ministerie ineens met achterstallige wedde over de brug. Januari en februari werden uitgekeerd, en maart zou dubbel worden uitbetaald als de militair een loyaliteitsverklaring aan de minister van defensie zou ondertekenen. Ook de tegenpartij kwam met een financieel goedmakertje: de HDZ betaalde iedere militair ruim vijfhonderd gulden. Via de Hercegovacka Banka die onder zware verdenking staat het HDZ-separatisme te financieren. ,,Beide partijen proberen ons te kopen'', concludeert Helenio.

Hij denkt er sterk over de loyaliteitsverklaring te ondertekenen. ,,Hoewel dat pijn zal doen'', voegt hij er direct aan toe. ,,We zitten in een situatie waarin broeders tegenover elkaar staan. Ik deel de bezwaren tegen de politiek van Petritsch en de Moslims, maar ik zal ook moeten eten. De beslissing om al dan niet te tekenen zal uiteindelijk door de maag worden genomen.''

De wachtcommandant van de kazerne in Kiseljak zal geen handtekening zetten. ,,Waarom zou ik? Ik heb die maanden gewoon gewerkt en heb dus recht op betaling, met of zonder handtekening.'' Of hij ooit nog zal terugkeren in het federale leger, weet hij niet. ,,Ik denk van niet'', zegt hij.