Alle ogen zijn op Jan gericht

De eerste deelnemers aan het project strafrechtelijke opvang verslaafden (SOV) in Amsterdam zijn binnenkort weer op vrije voeten. Ex-verslaafde Jan Snoek (42) uit Urk is de eerste die op zichzelf gaat wonen. Alle ogen zijn op hem gericht: blijft hij van de drugs af of niet.

AMSTERDAM - Metrostation Spaklerweg, midden op de dag. Twee verwaarloosde mannen zijn onderaan de roltrap in de weer met folie, pijpjes en aanstekers. ,,Dat doet me niets'', zegt Jan. De achttien jaar dat hij heroïne rookte, zijn aan hem niet af te zien. De voormalig Urker visser -blond, stevig postuur, beide armen getatoeëerd- beent hen met stevige pas voorbij.

Jan: ,,Moeilijk wordt het pas wanneer je 2500 euro op de bank hebt staan. De eerste week kun je er afblijven, de tweede en derde week ook. Maar dan raak je teleurgesteld over iets en krijg je trek. Je voelt die spanning, die opkruipt van je maag tot aan je keel. Als je dat wegduwt, er niet over nadenkt, ben je voor je het weet op zoek naar dope.''

Die 'trek' moest Jan tijdens het SOV-traject in de Bijlmerbajes leren beheersen. Hij moest er vooral veel over praten. ,,Met psychologen, agogen, mentoren, coördinatoren'', somt Jan op. Hij moet van hulpverleners niet zoveel hebben: ,,Daar ben ik te nuchter voor. En je moet het toch echt zelf doen, hoeveel mensen er ook voor je klaarstaan.''

Jan is één van de 58 veroordeelden die SOV kregen. Als criminele harddrugsverslaafde kwam hij daar anderhalf jaar geleden voor in aanmerking. Hij moest verplicht afkicken en volgt een programma van twee jaar, gericht op het aanleren van sociale vaardigheden en omgaan met geld.

Nu staat hij -als eerste van de groep- weer op de drempel van de maatschappij. Hij is parkeerwachter en verhuist over enkele dagen naar zijn nieuwe woning in Amsterdam. ,,Amsterdam is een extra prikkel om weer te gaan gebruiken'', beaamt Jan. ,,Je kunt hier volop dope krijgen. Een huis in de Bijlmer zou ook niet verstandig zijn; daar heb ik te lang rondgezworven. Aan de andere kant, als je mij in Zeeland zet en ik wil roken, vind ik binnen een uur ook een dealer.''

,,Ik begon pas laat, op mijn 23ste'', vertelt Jan. ,,Het begon op de voetbalclub. Ik werd samen met een ander het veld afgestuurd. Mijn ploeggenoot pakte in de kleedkamer heroïne. Ik had nog nooit drugs aangeraakt. 'Wat doe je nou?', vroeg ik. Maar ik hou van uitdaging en was nieuwsgierig. Voor ik het wist rookte ik met hem mee.''

Jan bleef roken: ,,Het werkte zo goed. Ik ging er beter van voetballen, kon werken als een paard.''

Een paar jaar later was dat veranderd. ,,Ik voelde me ziek als ik niet rookte, had ook steeds meer nodig. Ik reisde steeds vaker naar Lelystad of Amsterdam om dope te halen en begon ook auto's te jatten.'' Na een bezoek van de politie liep zijn relatie stuk. Jan vertrok naar Amsterdam.

Jaren hield hij zich op in Zuidoost. Rookte, stal, en ging weer op zoek naar heroïne. ,,Ik zorgde wel dat ik 's nachts onderdak had'', vertelt Jan. ,,En dat ik regelmatig at. Ik hing weinig rond met andere verslaafden. Gesprekken over dope boeiden me niet. Ik las veel, elk boek waar ik de hand op kon leggen. Detectives, de bijbel, boeken over politiek.''

,,Het ging me jaren redelijk. Soms zat ik een paar maanden vast. Soms zocht ik mijn vader in Zuid-Afrika op. Dat waren perioden zonder drugs. Maar zodra ik vrij rondliep in Amsterdam ging ik weer voor de bijl.''

Toen Jan ook kalmeringstabletten ging slikken, begon zijn lichaam te protesteren. ,,Ik slikte er grote doses van. Tot ik helse pijnen kreeg in mijn buik. Ik was 41 toen ik weer eens voor de rechter stond en hoorde van het SOV-project. Ik dacht: 't is nu of nooit. Zei tegen de rechter: 'Geef mij die maatregel maar'.''

Anderhalf jaar later loopt Jan clean door Amsterdam. Met vijfhonderd euro op zak voor de huur van zijn huis. ,,Vreemd om weer te kunnen pinnen'', zegt Jan, ,,en rond te lopen met zoveel geld. Maar ik pieker er niet over om dit aan dope uit te geven. Niet na alles wat ik heb bereikt.''

Slenterend in de zon over de Leidsestraat, kijkt de ex-verslaafde om zich heen. ,,Sommige dingen blijven toch in je systeem zitten'', zegt hij, wijzend op een luxe kledingzaak. ,,Zie je die elek tronische toegangspoortjes en dat snoer? Ik zie meteen waar de stekker in het stopcontact steekt.''