'Hermans heeft aanpak niet onder controle'

DEN HAAG - PvdA-kamerlid Marriëtte Hamer heeft de hoop opgegeven dat minister Hermans (onderwijs, VVD) de Tweede Kamer volledig inzicht kan geven in de mogelijke fraude in het hbo.

,,De Kamer zal zelf het initiatief moeten nemen tot een diepgaand en breed onderzoek, bijvoorbeeld door een onafhankelijke partij als de Algemene Rekenkamer. We kunnen dat niet alleen overlaten aan Hermans of de hogescholen zelf. Ook de bestuurscultuur van het departement moet onder de loep worden genomen. De incidenten stapelen zich op, het duizelt mij soms echt.'' Volgens Hamer heeft de minister dit dossier niet 'goed onder controle'.

De sociaal-democrate heeft ook weinig vertrouwen in het 'zelfreinigend vermogen' van de hbo-instellingen om misbruik of creatief gebruik van bekostigingsregels vrijwillig bij de minister op te biechten, zoals Hermans maandag voorstelde. Hamer: ,,Het is vreemd dat je een vragenlijst laat invullen of ze fraude hebben gepleegd. Je kunt ervan uitgaan dat 49 van de 50 hogescholen de minister zullen melden dat er niets loos is. Wij vermoeden dat het mogelijke misbruik groter is dan de zes hogescholen die nu verdacht worden. Ik geloof wat dit betreft niet in zelfregulatie. De accountants konden ook niets vinden.''

Hamer waardeert wel de pogingen van Hermans om in de sector schoon schip te maken, maar ze vermoedt dat hijzelf met zijn liberale beleid mede de oorzaak is. ,,Als je dieper gaat graven dan liggen de oorzaken toch in de bekostiging van het hoger onderwijs, marktwerking en deregulering. Het is pijnlijk voor de minister dat hij nu tegen de grenzen van zijn eigen liberale beleid aanloopt. Zijn neiging is om de deksel op de pot te houden.''

De hbo-instellingen die aanvankelijk behoorlijk klein van omvang waren, zijn in betrekkelijk korte tijd gefuseerd tot gigantische ondernemingen. Hamer: ,,In die gigantische schaalvergroting krijg je ook de excessen. De kleinere zijn een heleboel buitenlandse studenten gaan inschrijven, wellicht om te overleven. Bij de grotere ontstond een gevoel van the sky is the limit, ze zijn onzettend uitgedaagd de markt op te gaan. Dat pleit ze niet vrij, maar het verklaart wel iets. In dit verband vraag ik me wel af wat de rol van de Raden van Toezicht van de hogescholen is geweest.''

De Tweede Kamer heeft Hermans (en zijn voorganger Ritzen) wel steeds ruimte gegeven voor voor zijn liberale plannen, geeft Hamer toe. ,,Wij vonden allemaal dat er meer vrijheid moest komen voor het hoger onderwijs. We vonden de aanpak van Hermans verfrissend. Maar ik heb steeds vraagtekens gezet bij de gevolgen voor bekostiging, toezicht, doelmatigheid en de ontwikkeling van studentenaantallen. Onlangs hebben we de wet op de accreditatie nog behoorlijk aangescherpt.''

Hamer vindt het onverklaarbaar dat Hermans zegt pas eind vorig jaar op de hoogte te zijn gesteld van deze affaire. ,,Er zijn toch sinds halverwege 2000 diverse signalen geweest richting ministerie dat er iets mis was met studenteninschrijvingen. Er is iets gedaan aan excessieve bekostiging, een bestuursvoorzitter stelt kritische vragen, een klokkenluider trekt aan de bel. Op directieniveau is er binnen zijn departement over gesproken. En dan gaat de minister zeggen dat hij eind vorig jaar pas is geïnformeerd. Voor mij is dat niet te rijmen. Zo'n minister praat toch met zijn directie?''