Keuze: bestuurder of mensen-mens

Vlaardingen heeft samen met de Brabantse gemeente Best de primeur: het burgemeestersreferendum. De inwoners van de Zuid-Hollandse stad kunnen op 6 maart kiezen uit 'rasbestuurder' Rik Buddenberg en 'boegbeeld' Tjerk Bruinsma, die nu allebei -een heel persoonlijke- campagne voeren. ,,Toch zou ik niet willen dat de burgers op mij stemmen omdat ze mijn bruine ogen mooier vinden dan zijn blauwe.''

Buddenberg en Bruinsma, het klinkt als een nieuwe Nederlandse detective-serie. En dat is het ook een beetje, een serie. Beide kandidaten zijn druk doende met campagnevoeren, op een heel on-Hollandse manier. Constant lachen voor de camera, handjes schudden en talloze bezoekjes brengen aan bejaardencentra en scholen.

,,Geef een hard applaus voor onze burgemeesterskandidaten!'', schreeuwt de lerares maatschappijleer door de moderne mediatheek. Deze campagne-'aflevering' zijn Rik en Tjerk, zoals de Vlaardingers hen liefkozend noemen, te gast op scholengemeenschap Aquamarijn.

Strak in 't pak staan CDA'er Buddenberg (48) en zijn PvdA-opponent Bruinsma (50) broederlijk naast elkaar. Een button met de afbeelding van het burgemeestersreferendum -een rood hart op een geel-blauwe achtergrond- prijkt op hun revers. ,,Wat een mooie school'', zucht Bruinsma ademloos. ,,Dit is in Vlaardingen vast een unicum.''

Geanimeerd praten de kandidaten met drie leerlingen die hen zojuist iets over de school hebben verteld. Het campagnevoeren gaat ze ogenschijnlijk makkelijk af. Toch is het voor hen niet vanzelfsprekend. ,,We zijn echt pioniers'', lacht Buddenberg, die momenteel nog burgemeester is van Sassenheim. ,,Het is heel spannend.''

De agenda's zijn speciaal voor deze campagne vier weken lang rigoureus schoongeveegd. Een loco-burgemeester heeft de taken van Buddenberg overgenomen. Bruinsma, wethouder in Groningen die naar eigen zeggen koste wat kost burgemeester wil worden, heeft zijn portefeuille sociale zaken op orde en kon zonder problemen zijn intrek nemen in een Vlaardings hotel.

,,Heen-en-weer reizen is echt niet te doen'', verzucht Bruinsma. Met een laptop (cadeau gekregen van de gemeente Vlaardingen) houdt hij via e-mail contact met zijn vrouw Fabienne, een Française. Zijn twee zoons zijn het huis uit. ,,Mijn jongste zoon, Stefan, zit op de Rockacademie in Tilburg, een soort conservatorium voor moderne muziek'', vertelt Bruinsma de leerlingen. ,,Cool'', klinkt het uit de studiezaal, waarnaar het gezelschap zich heeft verplaatst.

Het is tekenend voor de flamboyante Bruinsma, die zichzelf omschrijft als open, benaderbaar en toekomstig boegbeeld van de gemeente Vlaardingen. Hij presenteert zich als een echt 'mensen-mens', niet als koele bestuurder.

Het a-politieke karakter van de campagne heeft niet de voorkeur van de andere kandidaat, Buddenberg. Hij profileert zich juist als een allround bestuurder. ,,Ik zou het niet prettig vinden als ik werd gekozen omdat men mijn bruine ogen mooier vindt dan zijn blauwe of andersom. Je moet een burgemeester niet kiezen op basis van met wie je het liefst een biertje gaat drinken. Vlaardingen verdient een 'stevige' burgemeester, met veel ervaring en een brede kennis.''

In een paar minuten mogen de twee kandidaten zich voorstellen aan de scholieren van Aquamarijn. Daarna kunnen de leerlingen voor het eerst in hun leven 'stemmen', want de leeftijd van de jongeren schommelt tussen de vijftien en zeventien jaar. De stembus wordt door de kersverse directeur van de scholengemeenschap op slot gedaan en gaat niet eerder open dan 6 maart, de dag van het referendum. De school wil de échte stemming absoluut niet beïnvloeden.

Toch is duidelijk dat de stemmen evenwichtig zijn verdeeld. Sommigen 'vallen' voor de persoonlijkheid van Bruinsma, anderen zeggen door zijn 'popie-jopie'-gedrag heen te prikken. ,,Meneer Rik ziet er meer uit als een echte burgemeester'', concludeert een scholier heel beslist over Buddenberg. De pleidooien die de kandidaten hielden voor meer uitgaansgelegenheden voor jongeren, vielen niet altijd in goede aarde. ,,Als ze in een bejaardencentrum waren geweest, hadden ze het over voorzieningen voor rolstoelers gehad'', denkt een van de leerlingen schouderophalend.

Hoewel de kandidaten concurrenten zijn, kunnen ze het op het persoonlijke vlak prima vinden. ,,We zijn meer collega's'', grapt Buddenberg. De campagne is opgedeeld in een gezamenlijk deel en een deel voor de kandidaten afzonderlijk. Op de afdeling voorlichting van de gemeente Vlaardingen zijn drie mensen vrijgemaakt om het hele campagnecircus in goede banen te leiden en de kandidaten tot steun te zijn. ,,Het kost meer tijd dan we hadden verwacht'', meldt hoofd voorlichting Hans Matthijsen. ,,Maar het is wel nodig. Ze voeren tenslotte campagne in een voor hen vreemde stad.''

Vlaardingen kent een lange traditie van PvdA-burgemeesters. Tijd voor verandering, vindt CDA-kandidaat Buddenberg dan ook. Want hoewel een burgemeester boven de partijen staat, denkt hij wel degelijk zijn stempel op het beleid te kunnen drukken. ,,Ik ben een bestuurlijk manager die wat kan doen voor deze stad.''

Buddenberg wil een betere balans creëren tussen wonen, werken en recreëren. ,,Anders wordt Vlaardingen alleen een woonstad'', denkt Buddenberg.

Bruinsma is van mening dat er minder in partijpolitiek moet worden gedacht. ,,De burgemeester is er toch voor alle Vlaardingers? Ongeacht de politieke kleur.''

Het grote struikelblok als het om het burgemeestersreferendum gaat, was het verwijt dat de verliezer van een dergelijke volksraadpleging voor het leven beschadigd zou zijn. ,,Onzin'', vinden beide kandidaten eensgezind. Bruinsma: ,,Je steekt je nek wel uit, maar ik denk niet dat je na afloop beschadigd bent. Wij zijn immers de beste van in totaal veertien kandidaten. Bovendien ben je na afloop een ervaring rijker.'' Buddenberg moest wel even slikken toe hij hoorde dat hij een van de twee overgebleven kandidaten was. ,,Ik heb het er met mijn vrouw over gehad en samen dachten we: we gaan ervoor.''

De campagnedag wordt afgesloten met een telefonisch spreekuur. De 'Vlaerings' kunnen via een gratis telefoonnummer vragen stellen aan hun toekomstige burgemeester. Roodgloeiend staan de telefoons echter niet. ,,Vorige week was het drukker'', knikt Bruinsma naar zijn opponent. De meeste telefoontjes zijn voor de Groningse wethouder bedoeld. De gesprekken gaan over serieuze onderwerpen als koopzondag, het culturele leven in Vlaardingen en de trappen in de bibliotheek. Maar ook over de voetbalvoorkeuren van de kandidaten. ,,Nu ga ik nog naar Ajax'', geeft Buddenberg toe, ,,maar ik heb al tegen mijn zoons van acht en tien gezegd: 'Als ik burgemeester word, gaan we ook naar Feyenoord'.''

Na afloop van het spreekuur komt Buddenberg in de gang van het oude stadhuis een ambtenaar van de burgerlijke stand tegen. ,,U bent de nieuwe...'', begint ze enthousiast. ,,Burgemeester'', vult Buddenberg even enthousiast aan. Even knippert de ambtenaar verward met haar ogen. ,,Nou ja, als het aan mij ligt tenminste wel'', nuanceert Buddenberg lachend.