Een spoorjaar spoort niet met de kalender

AMSTERDAM - De prijsverhoging van de treinkaartjes wordt mogelijk voor de rechter uitgevochten. Afspraken over de vrijheid van de Nederlandse Spoorwegen om de tarieven op te schroeven worden verschillend uitgelegd. En wanneer begint een spoorjaar: na de laatste rit in het oude of voor de eerste rit in het nieuwe jaar?

Minister De Boer van verkeer heeft de NS inmiddels laten weten dat hij de tariefplannen van het spoorbedrijf niet mag accepteren. De NS hebben een week om een antwoord te verzinnen.

De NS en De Boer staan voor het blok nadat de Tweede Kamer vorige week duidelijk maakte dat een prijsverhoging van 9 procent binnen zeven maanden niet mag. Desnoods moet De Boer de tariefsverhoging juridisch aanvechten, meent de Tweede Kamer.

De Boer vindt eigenlijk dat hij de prijsverhoging van de NS niet kan tegenhouden. Bijna een jaar geleden kwam zijn voorgangster Netelenbos dit in een 'Overgangscontract II' overeen met de NS. Daarin staan de prestaties die de NS moeten leveren. Het overgangscontract vervangt alle eerdere afspraken, zoals het 'Prestatiecontract' en het 'Verbetercontract', waaraan het spoorbedrijf steeds niet kon of wilde voldoen.

In het Overgangscontract II staat volgens De Boer dat de NS de tarieven vrij kunnen vaststellen. De prijs mag jaarlijks omhoog met het inflatiepercentage plus 2 procent. De NS willen de prijzen op oudejaarsavond met 4,9 procent verhogen en op 1 juli volgend jaar nog eens met 4,15 procent. De laatste wil de Tweede Kamer verbieden.

Het parlement heeft het advocatenkantoor Houthoff Buruma de contracten laten napluizen. Volgens deze juristen mag een verhoging van 9 procent binnen één jaar niet. Maar de NS rekenen met verhogingen per kalenderjaar. Daarom moet de jongste verhoging nog vóór 1 januari 2003 zijn beslag krijgen.

Als het daarom tot een rechtszaak komt tussen de NS en De Boer, zal de discussie zich toespitsen op de interpretatie van het contract. Moet de verhoging beperkt blijven tot inflatie plus 2 procent binnen twaalf maanden of binnen één kalenderjaar?

De Boer heeft eerder aan de Kamer geschreven dat inderdaad is afgesproken dat de NS de prijzen per kalenderjaar mogen verhogen en dat hij daarom niks kan doen. Het GroenLinks-kamerlid Duyvendak zegt dat de verhoging van het tarief op 31 december in feite moet worden gezien als een prijsverandering voor het jaar 2003. Als dat zo is, handelen de NS in strijd met de afspraken. De truc die de NS toepassen (tariefsverhoging na de laatste trein op oudejaarsavond) is in strijd met de geest van het contract, aldus Duyvendak.

Het spoorbedrijf broedt op een antwoord aan de minister: ,,Onze opvatting is dat een tariefverhoging kan. De verhoging per 31 december geldt voor het kalenderjaar 2002. Wij houden ons aan het contract.''

Marcel Versteeg van reizigersorganisatie Rover denkt dat de interpretatie van het contract lastig is. ,,Houthoff beweert dat de minister de prijsverhoging kan aanvechten. Maar de NS zeggen dat hun werkwijze juridisch waterdicht is. Die redenering van de NS hebben wij aangevochten. Wij hebben het gevoel dat is toegezegd dat de prijzen dit jaar niet verhoogd zouden worden. De NS hebben die toezegging gedaan toen zij verklaarden geen tariefstijging door te voeren per 1 januari 2002.''

De NS houden zich met een merkwaardige spagaat aan die toezegging. De prijsverhoging gaat pas in na de laatste rit van het jaar, maar nog net wel in dit kalenderjaar. Kan dat? Rover: ,,Met de ANWB en de Consumentenbond hebben we ernaar gekeken en we komen er niet uit''.