Rusland en Frankrijk tevreden overstag

Acht weken hebben de Verenigde Staten onderhandeld met de andere lidstaten in de Veiligheidsraad over de Irak-resolutie. Met name Frankrijk en Rusland -beide met vetorecht- lagen lang dwars, maar tellen nu hun diplomatieke zegeningen. Op de achtergrond tellen vooral de niet-geringe zakelijke belangen in Irak.

Rusland heeft de afgelopen weken hard gewerkt aan het veiligstellen van zijn belangen in Irak.

De Russische president Poetin wist dat zijn Amerikaanse collega George Bush jr. plannen voor Irak ook zonder Moskouse goedkeuring zou doordrukken. Maar het is voor de VS een stuk gemakkelijker nu het wél de toestemming van Rusland heeft, een van de vijf landen met het vetorecht op resoluties van de VN-Veiligheidsraad. Rusland heeft van zijn kant aanzienlijke belangen in Irak, die het niet zonder slag of stoot wil opgeven. Achter de schermen hanteerden Rusland daarom een voor-wat-

hoort-wat-strategie.

De Russen vrezen de komst van een Amerikaans-gezind regime in Irak, als Saddam het veld moet ruimen. Dat regime zal ongetwijfeld de olieprijs gaan controleren en waarschijnlijk verlagen. Of een nog erger scenario: de olieprijs wordt volstrekt onbeheersbaar, als Irak ten prooi valt aan instabiliteit en chaos. Voor een olie-exporterend land als Rusland een regelrechte ramp.

Moskous belangen in Irak dateren uit de periode van de Koude Oorlog. In Bagdad werkten duizenden Russische ingenieurs en de wapenhandel floreerde. Rusland is sindsdien de grootste handelspartner van Irak. Bagdad heeft een oude sovjetrekening openstaan van naar schatting zeven tot negen miljard dollar. De VS en Groot-Brittannië zullen wellicht bereid zijn deze 'verliezen' te compenseren als Bagdad in gebreke blijft.

Ook is Rusland voor Irak de grootste partner in het olie-voor-voedsel-programma. Veertig procent van de olie die met VN-toestemming Irak verlaat, wordt verkocht via Russische tussenpersonen. Voor de Russische economie gaat het om 1 miljard dollar winst per jaar. Russische olieconcerns hebben sinds 1990 grote olieconcessies verworven, al zijn die onder het VN-sanctieregime voorlopig bevroren. Zo tekende Loekoil in 1997 een contract van 20 miljard dollar voor 23 jaar voor ontwikkeling van het West-Koerna-veld in Zuid-Irak. Onlangs werden nieuwe contracten gesloten met de Russische begrijven Tatneft en Zaroebejneft over de exploitatie en het onderhoud van olieputten in Irak.

Logisch dat Poetin dit alles niet zomaar opgeeft. Hij voelt hierbij de adem van zijn eigen politici en legertop in de nek. De publieke opinie in Rusland is lang niet meer zo pro-Amerikaans als vlak na 11 september. Het verlies aan invloed in Centraal-Azië en Georgië was een gevoelige knauw.

Poetin bediende zich in eigen land daarom van stevige retoriek inzake Irak. In de buitenlandse politiek waren er veel 'ruilmiddelen' in de onderhandelingen over de VN-resoluties. Zo ergerde het de VS dat Rusland dit najaar de leider van Noord-Korea -een van de landen van de 'As van het Kwaad'- voor de tweede keer inviteerde. Ook de nucleaire samenwerking met Iran keurt Washington af. Rusland zou zelfs onlangs een economisch samenwerkingsprogramma met Irak hebben gesloten, goed voor vele miljardencontracten.

Rusland heeft op zijn beurt enkele grote wensen, zoals een snelle toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie en versoepelde toegang van Russische producten tot de Amerikaanse markt. De kwestie-Kaliningrad -het vrije verkeer voor inwoners nadat deze Russische enclave tussen EU-landen zal komen te liggen- staat ook hoog op de lijst, maar hierover heeft de VS weinig te zeggen. Wel over de Navo-uitbreiding, ook een zeer punt voor de Russen.

Poetin probeerde -ook al zijn de Russen in militair opzicht veruit de mindere van de VS- in de kwestie-Irak het onderste uit de kan te halen. De president heeft inmiddels enkele diplomatieke successen geboekt die in verband met Irak worden gebracht. Rusland verdween onlangs van de zwarte lijst van landen die onvoldoende tegen witwassen optreden. Tegenover het olieconcern Loekoil zouden toezeggingen zijn gedaan.

Eind november zal Bush waarschijnlijk naar Sint-Petersburg komen, vanwege de viering van het 300-jarig bestaan van Poetins geboortestad. Het zou een nieuwe onderhandelingsronde kunnen inluiden over Irak -bijvoorbeeld over wat er moet gebeuren als Bagdad de resoluties schendt- en waarin Poetin eindelijk het achterste van z'n tong kan laten zien.